Articles

Σύντροφος Χ Ξαφνικά ακούμε όλοι για μια περίεργη λέξη, τη Μερκοσούρ, και αναρωτιόμαστε τι μας βρήκε πάλι. Δεν είναι κάτι εξωτικό ή καινούργιο· είναι απλώς μια ένωση χωρών της Νότιας Αμερικής – Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και Βολιβία – που εδώ και χρόνια παίζουν μπάλα στο εμπόριο, κυρίως πουλώντας αγροτικά προϊόντα σε τιμές που δύσκολα συναγωνίζεσαι. Κάπου εκεί, στο Βερολίνο, άναψε η λάμπα. Γιατί να πληρώνουν δασμούς τα γερμανικά εργοστάσια για να πουλάνε μηχανήματα στη Λατινική Αμερική, όταν μπορούν να τους καταργήσουν; Έτσι γεννήθηκε η ιδέα μιας «ιστορικής συμφωνίας» με την Ευρωπαϊκή Ένωση να λειτουργεί, για άλλη μια φορά, ως χρήσιμο όχημα. Όχι για όλους βέβαια· για κάποιους συγκεκριμένους. Με την κατάλληλη ώθηση από τον καγκελάριο και με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο τιμόνι της Κομισιόν –Γερμανίδα κι αυτή, τυχαία πάντα– η συμφωνία άρχισε να προχωράει με ταχύτητες που συνήθως βλέπουμε μόνο όταν πρόκειται για μεγάλα συμφέροντα. Το περιεχόμενο απλό: τα μηχανήματα της Ευρώπης (διάβαζε Γερμανίας) ταξιδεύουν χωρίς δασμούς στη Μερκοσούρ και, ως αντάλλαγμα, τα αγροτικά προϊόντα της Λατινικής Αμερικής πλημμυρίζουν την ευρωπαϊκή αγορά, επίσης χωρίς εμπόδια. Το πρόβλημα; Οι Ευρωπαίοι αγρότες παίζουν σε άλλο γήπεδο. Με υψηλά μεροκάματα, ακριβή ενέργεια, καύσιμα στα ύψη και ένα σωρό κανόνες που κάνουν την παραγωγή πιο ακριβή και πιο δύσκολη. Ανταγωνισμός με χώρες όπου όλα αυτά κοστίζουν κλάσμα; Καμία έκπληξη στο αποτέλεσμα. Και δεν είναι μόνο το κόστος. Στην Ευρώπη, εδώ και χρόνια, οι αγρότες υποχρεώνονται να καλλιεργούν με συγκεκριμένα πρότυπα, να αποφεύγουν «επικίνδυνα» φυτοφάρμακα, να αλλάζουν μεθόδους και να πληρώνουν από την τσέπη τους τη μετάβαση σε πιο «πράσινες» λύσεις. Λιγότερες αποδόσεις, περισσότερα έξοδα, περισσότερη γραφειοκρατία. Όλα αυτά, υποτίθεται, για να φτάνει στο τραπέζι μας καλύτερο και ασφαλέστερο φαγητό. Η Μερκοσούρ όμως δεν έχει τέτοιες δεσμεύσεις. Παράγει με τους δικούς της κανόνες, με φυτοφάρμακα και πρακτικές που στην Ευρώπη έχουν απαγορευτεί εδώ και χρόνια. Κι όμως, τα προϊόντα αυτά ετοιμάζονται να μπουν στην ΕΕ χωρίς δασμούς και χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Φθηνότερα, πιο «ευέλικτα» και φυσικά ανίκητα στον ανταγωνισμό. Πώς λέγεται αυτό; Σίγουρα όχι ισοτιμία. Όταν οι αγρότες το κατάλαβαν, δεν έστειλαν επιστολές. Πήραν τα τρακτέρ και βγήκαν στους δρόμους, κυρίως στο Βέλγιο. Οι εικόνες γνωστές: ένταση, αστυνομία, δακρυγόνα, φωτιές και μια Ευρώπη που ξαφνικά θυμήθηκε ότι έχει πρωτογενή τομέα. Η Κομισιόν προσπάθησε να μαζέψει τα ασυμμάζευτα, αλλά η απάντηση ήταν σχεδόν κωμική: η συμφωνία προχωράει, απλώς το ταξίδι για την υπογραφή… αναβλήθηκε. Γιατί, βλέπεις, το πρόβλημα δεν είναι η ουσία αλλά το timing. Η υπογραφή θα γίνει αργότερα, μάλλον μέσα στο 2026. Όλα καλά λοιπόν. Στο μεταξύ, η ευρωπαϊκή γεωργία συνεχίζει να στραγγαλίζεται και ο καταναλωτής να αγνοεί τι ακριβώς θα καταλήγει στο πιάτο του. Α, και μια λεπτομέρεια που δεν διαφημίζεται: οι Ευρωπαίοι αγρότες οφείλουν να αγοράζουν μηχανήματα και λιπάσματα από συγκεκριμένες ευρωπαϊκές –διάβαζε γερμανικές– βιομηχανίες. Ελεύθερη αγορά, αλλά με αστερίσκους. Κατά τα άλλα, μιλάμε για Ευρώπη αξιών, υγείας και ευημερίας.

του Γρηγόρη Ιωάννου Η πενταετία Τατάρ ήταν η πιο άγονη περίοδος στην ιστορία του Κυπριακού από τότε που υπάρχει. Ήταν ο μόνος Τουρκοκύπριος ηγέτης που εξάντλησε τη θητεία του χωρίς συνομιλίες. Αυτό δεν έγινε διότι εξέφραζε διχοτομικές θέσεις εκτός πλαισίου του ΟΗΕ – το ίδιο έκανε και ο Ραούφ Ντενκτάς και το ίδιο έκανε και ο Ντερβις Έρογλου. Και μάλιστα σε πολύ πιο δύσκολες για την ιδέα της διχοτόμησης εποχές. Αντίθετα μάλιστα με αυτούς, ο Τατάρ πέτυχε επίσημες ανακοινώσεις του ΟΗΕ να μην αναφέρονται σε ομοσπονδιακή λύση. Αλλά τελικά, και αυτός, όπως και ο Αναστασιάδης λίγο πριν, δεν κατάφεραν να αλλάξουν το πλαίσιο. Η ιδέα της διχοτόμησης ως μια “κυριαρχική ισότητα των κοινοτήτων” που προώθησε ο Τατάρ, είχε την ίδια τύχη με την ιδέα της ένωσης/προσάρτησης της Κύπρου στην Ελλάδα που προώθησαν οι Ελληνοκύπριοι ως “κυπριακή εθνική αυτοδιάθεση” τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Βέβαια, σε αντίθεση με την ένωση/προσάρτηση της Κύπρου στην Ελλάδα που μοιάζει τώρα παλιό παραμύθι, η διχοτόμηση ως μόνιμη λύση του Κυπριακού παραμένει όχι απλώς στο τραπέζι, αλλά και ως η πιο πιθανή κατάληξη στο απώτερο μέλλον. Αλλά για την ώρα τουλάχιστον η επισημοποίηση της διχοτόμησης δεν έχει ακόμα επαρκή νομιμοποίηση εντός Κύπρου, ούτε εμφανή ωφέλεια στους εξωτερικούς παίχτες που να υπερβαίνει τα ρίσκα που αυτή εμπεριέχει έτσι ώστε να τους κάνει να την προωθήσουν αποφασιστικά. Ξέρουμε ότι η εκλογή Ερχιουρμάν θα δώσει λογικά κάποια ώθηση για επανέναρξη συνομιλιών. Ξέρουμε, όμως, επίσης ότι η Τουρκία, μετά και το φιάσκο του Κρανς Μοντάνα, θεωρεί ότι η διχοτόμηση είναι τώρα πιο κοντά από ποτέ και δεν θέλει να δεσμευτεί στην ιδέα της ομοσπονδίας. Δεν ξέρουμε αν αυτό μπορεί να αλλάξει και τι θα μπορούσε να το κάνει να αλλάξει. Ξέρουμε ότι ο Χριστοδουλίδης είναι υπέρμαχος του στάτους κβο και ότι δεν επιθυμεί σε καμιά περίπτωση την ομοσπονδιακή επανένωση της Κύπρου. Ξέρουμε επίσης ότι σε αυτό συμφωνεί η μεγάλη πλειοψηφία της ε/κ πολιτικής ηγεσίας και τουλάχιστον η μισή ε/κ κοινότητα. Δεν ξέρουμε αν μπορούν να δημιουργηθούν τέτοιες συνθήκες που να κάνουν πλήρως ορατές τις συνέπειες μιας επισημοποιημένης διχοτόμησης και αν αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεταβολές της στάσης μιας μερίδας της ε/κ ηγεσίας και του ε/κ εκλογικού σώματος, και άρα να υπάρξουν προοπτικές, αν και όταν ξανά-ανοίξει η συζήτηση για την ομοσπονδιακή επανένωση που έκλεισε το 2017. Ενώ ο πυρήνας του Κυπριακού παραμένει περίπου αναλλοίωτος από τη δεκαετία του 1950 που ξεκίνησε -‘εσωτερική ισορροπία διαμοιρασμού εξουσίας των δύο κοινοτήτων σε συνάρτηση με το εξωτερικό ισοζύγιο δύναμης Ελλάδας και Τουρκίας’-, το Κυπριακό σήμερα δεν είναι το ίδιο με αυτό που ήταν το 1980 ή το 2000 ή ακόμα και το 2015. Στην εξωτερική πτυχή, πέραν από την Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί προς το παρόν υποβοηθητικά, αν μη τι άλλο στο να παραμείνει η συζήτηση στα πλαίσια του ‘ενός ομοσπονδιακού κράτους’, έχει πλέον προστεθεί και το Ισραήλ ως σημαντικός παράγοντας με επιρροή, που λειτουργεί ανασταλτικά προς την οποιαδήποτε ομαλοποίηση και υπέρ της διατήρησης του στάτους κβο. Στην εσωτερική πτυχή, το περιουσιακό έχει πλέον συρρικνωθεί ως κοινωνικο-οικονομικό μέγεθος και έχει υπαχθεί εντός μιας γενικότερης δημοσιονομικής και χρηματο-οικονομικής ρύθμισης σε εκκρεμότητα, και το εδαφικό υπό διαπραγμάτευση έχει επίσης συρρικνωθεί στο ζήτημα του μελλοντικού διοικητικού ελέγχου της νεκρής ζώνης, ίσως και μερικών χιλιομέτρων βόρειά της και ενός τμήματος του Βαρωσιού. Τέλος, το πληθυσμιακό ζήτημα, το λεγόμενο “ζήτημα των εποίκων’, έχει επίσης εν πολλοίς περιοριστεί στο πότε και στο πώς θα πάρουν την νέα κυπριακή υπηκοότητα, αν υπάρξει τέτοια, πέραν των 200 000 τουρκικής καταγωγής κάτοικοι του βορρά και πώς θα πολιτογραφούνται στο μέλλον οι τουρκικής και ελληνικής καταγωγής μετανάστες. Με αυτά τα δεδομένα, δεν θεωρώ ότι μπορούμε να αναμένουμε κάποιες μεγάλες εξελίξεις στο Κυπριακό, τουλάχιστον μέχρι τις επόμενες ε/κ εκλογές. Και ακόμα και τότε, είναι μάλλον απίθανο να υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στη στάση της ε/κ πολιτικής ηγεσίας. Από την άλλη πλευρά, η διεθνής κατάσταση είναι σήμερα πιο ρευστή από ό,τι ήταν στο παρελθόν και μπορεί εξωγενείς παράγοντες να θέσουν σε κίνηση κάποιες διαδικασίες. Είναι επίσης πιθανό να έχουμε και άλλες αλλαγές εντός του στάτους κβο – που μπορεί να έχουν θετικό αλλά και αρνητικό πρόσημο (π.χ., άνοιγμα οδοφραγμάτων, ένταξη στο Σιέγκεν, θέματα εμπορίου και εναέριου χώρου κ.λπ.). Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι οι διαχωριστικές δυναμικές επί του εδάφους και των δύο κοινοτήτων παραμένουν ισχυρές, όπως και η ροπή προς την άρνηση του όποιου συμβιβασμού, είτε επανενωτικού είτε διχοτομικού. Η πολιτική άρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τη μια, να ανοίξει το πολύπλοκο νομικό ζήτημα του προσδιορισμού της κυπριακής κυριαρχίας (και των συνεπαγωγών της διαίρεσής της) και, από τη άλλη, η πολιτική άρνηση της πλειοψηφίας του κυπριακού βορρά να δεχτεί την υπαγωγή και την ενσωμάτωσή του στην Τουρκία, κρατούν το ζήτημα ανοιχτό, τουλάχιστον μέχρι την επόμενη δεκαετία. Μέχρι τότε θα έχουν αποβιώσει οι εναπομείναντες με βιώματα πριν από το 1963 και θα έχουν μείνει λίγοι με βιώματα πριν από το 1974 σε προχωρημένη ηλικία. Οι τουρκικής καταγωγής κάτοικοι του βορρά θα είναι πλειοψηφία και εκλογικά στον βορρά, και συνολικά το πληθυσμιακό ισοζύγιο ελληνόφωνων – τουρκόφωνων κατοίκων της Κύπρου από το 65-35 περίπου που είναι σήμερα θα πλησιάσει πιο κοντά στο 50-50. Ποιος ξέρει; Πάντως το Κυπριακό του 2035 θα συζητιέται διαφορετικά από το Κυπριακό του 2025.

Γιώργος Χαραλάμπους Η άμεση δημοκρατία υποδηλώνει την άμεση συμμετοχή των πολιτών ή/και των κομματικών μελών στις διαδικασίες λήψης πολιτικών αποφάσεων, έτσι ώστε να παρακάμπτονται οι στρεβλώσεις που προκύπτουν μέσα από τον ενδιάμεσο ρόλο των αντιπροσώπων. Ένα παράδειγμα προς αυτή τη κατεύθυνση, ακόμα κάπως αφηρημένο και τεχνικά απροσδιόριστο, αποτελεί η ψηφιακή πλατφόρμα που ανακοίνωσε ο Φειδίας για τους σκοπούς του νέου κόμματος που έχει ιδρύσει, με το όνομα Άμεση Δημοκρατία. Παρόλο που διάφοροι σχολιαστές έχουν αποκαλέσει την ανακοίνωση του Φειδία πολιτικό σεισμό και έχουν είτε λιβανίσει είτε κριτικάρει με επιθετικό πνεύμα την πολιτική του αυτή πρωτοβουλία, δεν πρόκειται για κάτι καινούργιο σε ευρωπαϊκό πλαίσιο. Οι παθογένειες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας καθίστανται εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία ανησυχητικές και προβληματικές. Κάποια από τα προβλήματα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, που καταγράφονται ευρέως στη σχετική ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, περιλαμβάνουν τη μείωση της συμμετοχής στα κόμματα και της εμπλοκής των πολιτών από τη δεκαετία του 1980 και ένθεν·  την αυξανόμενη απόσταση μεταξύ πολιτών και πολιτικών ελίτ λόγω της “καρτελοποίησης” των κομμάτων, αφού αυτά εξαρτώνται περισσότερο από την κρατική χρηματοδότηση και την προβολή στα μέσα ενημέρωσης παρά από τα μέλη τους·  την κρίση της πολιτικής εκπροσώπησης, αφού πολλοί πολίτες θεωρούν ότι οι εκπρόσωποί τους δεν αντανακλούν πλέον την πολυμορφία της κοινωνίας ή τα συμφέροντα των απλών ανθρώπων· τον κατακερματισμό των μέσων ενημέρωσης και τη ζήτηση για νέα κανάλια επικοινωνίας βάσει των οποίων έχει μεταμορφώθει ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες καταναλώνουν πολιτικές πληροφορίες· την αποδυνάμωση των παραδοσιακών ιδεολογικών ταυτοτήτων που έχει αφήσει πολλούς ψηφοφόρους πολιτικά αδέσποτους· και διάφορα άλλα. Αυτά οδήγησαν αρκετά πολιτικά κόμματα, ως επί το πλείστον αλλά όχι αποκλειστικά καινούργια σχήματα, σε μια ευρύτερη τάση προς «οριζόντια» και «δικτυακά» μοντέλα εκπροσώπησης. Ως εκ τούτου, εδώ και καιρό τα ψηφιακά εργαλεία συμμετοχής έχουν μετασχηματίσει τον τρόπο με τον οποίο τα ευρωπαϊκά κόμματα αλληλεπιδρούν με τα μέλη τους και το ευρύτερο κοινό. Αν και τα αποτελέσματα ποικίλλουν -από ριζοσπαστικά πειράματα άμεσης δημοκρατίας έως υβριδικά μοντέλα διαβούλευσης- η γενική τάση είναι προς μεγαλύτερη διαδραστικότητα, διαφάνεια και ενδυνάμωση των κομματικών μελών. Τα κόμματα, επίσης, πλέον χρησιμοποιούν συμμετοχικά εργαλεία για να επαναπροσδιορίσουν συλλογικά την ταυτότητά τους, συλλέγοντας τις προτεραιότητες των υποστηρικτών τους μέσω crowdsourcing, αντί να τις επιβάλλουν από πάνω προς τα κάτω. Τα παραδείγματα είναι πολλά και περιλαμβάνουν: α. Το Κίνημα Πέντε Αστέρων (Movimento 5 Stelle, Ιταλία), το οποίο δημιούργησε την Πλατφόρμα Rousseau (μέχρι το 2021), στην οποία τα μέλη μπορούσαν να προτείνουν νόμους, να συζητούν πολιτικά ζητήματα και να ψηφίζουν ηλεκτρονικά για τις αποφάσεις του κόμματος, τους υποψηφίους και τις νομοθετικές πρωτοβουλίες. Το σύστημα είχε ως στόχο να καταστήσει τους βουλευτές του κόμματος υπεύθυνους απευθείας έναντι των εγγεγραμμένων μελών και όχι έναντι της ηγεσίας του κόμματος. β. Το Podemos (Ισπανία), με τα εργαλεία Plaza Podemos και Participa Portal, με το πρώτο να λειτουργεί ως φόρουμ συζήτησης για τα μέλη, όπου μπορούν να συζητούν πολιτικές, και το δευτερο να επιτρέπει την ηλεκτρονική ψηφοφορία για τα έγγραφα του κόμματος, τις εκλογές ηγεσίας και τους καταλόγους υποψηφίων. γ. Το Πειρατικό Κόμμα (Γερμανία και άλλα ευρωπαϊκά κράτη) με το εργαλείο LiquidFeedback, που εφαρμόζει την «υγρή δημοκρατία», επιτρέποντας στους χρήστες είτε να ψηφίζουν απευθείας για θέματα είτε να αναθέτουν την ψήφο τους σε άλλο μέλος. δ. Την Εναλλακτική (Alternativet, Δανία), όπου το εργαλείο Det Politiske Laboratorium (Το Πολιτικό Εργαστήριο) συνδυάζει την ψηφιακή συμμετοχή και τα τοπικά εργαστήρια για να επιτρέπει στους πολίτες να συν-δημιουργούν προτάσεις πολιτικής. Τα μέλη και τα μη μέλη μπορούν να υποβάλλουν ιδέες πολιτικής στο διαδίκτυο, να σχολιάζουν και να ψηφίζουν επί των σχεδίων. Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία αναγνωρίζει το δυναμικό των ψηφιακών εργαλείων για τη δημοκρατικοποίηση των πολιτικών κομμάτων, αλλά προειδοποιεί ότι μπορούν επίσης να ενισχύσουν τις υπάρχουσες δημοκρατικές παθολογίες: Πρώτο, δύναται να οδηγήσουν σε επιφανειακή συμμετοχή (clicktivism). Αυτό συνεπάγεται ότι τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση της ενδυνάμωσης χωρίς να αλλάξουν τις πραγματικές δομές εξουσίας. Η διαδικτυακή συμμετοχή συχνά γίνεται συμβολική ή συμβουλευτική και όχι πραγματικά αποφασιστική. Ο όρος «κλικτιβισμός» αναφέρεται σε συμμετοχή που απαιτεί ελάχιστη προσπάθεια (π.χ., διαδικτυακή ψηφοφορία ή σχολιασμός) και στερείται του βάθους της παραδοσιακής πολιτικής εμπλοκής. Επίσης, προσφέρει συμμετοχικά δικαιώματα στα κομματικά μέλη, αλλά δεν τους μεταβιβάζει υποχρεώσεις. Άρα οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορεί να αυξάνουν ποσοτικά τα ποσοστά συμμετοχής, αλλά όχι απαραίτητα ποιοτικά  -μπορούν να ενισχύσουν το χάσμα μεταξύ της ηγεσίας του κόμματος και των μελών του, αντί να το μειώσουν. Δεύτερο, οι ψηφιακές πλατφόρμες μιας πιο άμεσης συμμετοχής δύναται να συγκεντρωποιήσουν τον έλεγχο και να δημιουργήσουν ολιγαρχίες πλατφορμών, συγκεντρώνοντας την εξουσία με νέους τρόπους. Οι ελίτ των κομμάτων ή οι ιδιωτικοί φορείς τεχνολογίας συχνά ελέγχουν τα δεδομένα, τους αλγόριθμους και τη διαμεσολάβηση, περιορίζοντας τη διαφάνεια και δημιουργώντας ψηφιακούς χώρους που φαίνονται ανοιχτοί, αλλά τυγχάνουν ιεραρχικής διαχείρισης, έτσι ώστε να συγκαλύπτεται ψηφιακά η κυριαρχία των ελίτ. Τρίτο, οι συζητήσεις στις ψηφιακές πλατφόρμες τείνουν να είναι κατακερματισμένες, πολωμένες ή να κυριαρχούνται από τους πιο ενεργούς χρήστες. Τα γρήγορα συστήματα ψηφοφορίας και σχολιασμού δίνουν προτεραιότητα στην ποσότητα των απαντήσεων έναντι της ποιότητας της επιχειρηματολογίας. Άρα, χωρίς ισχυρή διαμεσολάβηση και σχεδιασμό για διαβούλευση, οι ψηφιακές πλατφόρμες ενδέχεται να υπονομεύσουν τα ιδανικά της δημοκρατίας. Τέταρτο, η ψηφιακή δημοκρατία εισάγει κινδύνους διακυβέρνησης δεδομένων: ποιος κατέχει, ποιος διαχειρίζεται και ποιος χρησιμοποιεί τα δεδομένα συμμετοχής; Η πλατφόρμα Rousseau του Κινήματος των Πέντε Αστέρων της Ιταλίας, για παράδειγμα, επικρίθηκε για την έλλειψη διαφάνειας, τα ελαττώματα ασφάλειας και την αδιαφανή λήψη αποφάσεων. Οι ακαδημαϊκοί προειδοποιούν για την «αλγοριθμική αδιαφάνεια» – αποφάσεις που διαμορφώνονται από κρυφές ψηφιακές υποδομές που είναι δύσκολο να ελεγχθούν από τους πολίτες. Πέμπτο, η ψηφιακή συμμετοχή μπορεί να ενισχύσει τον λαϊκιστικό και συναισθηματικό λόγο. Οι αλγόριθμοι ευνοούν τα συναισθηματικά φορτισμένα ή απλοποιημένα μηνύματα, τα οποία μπορεί να υπονομεύσουν τη λογική συναίνεση. Αυτή η δυναμική κινδυνεύει να μετατρέψει τις συμμετοχικές πλατφόρμες σε χώρους πόλωσης αντί για συλλογική, ορθολογική διαβούλευση. Εν ολίγοις, η υπόσχεση της ψηφιακής δημοκρατίας δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογική καινοτομία, αλλά και από τον οργανωτικό σχεδιασμό, τη συμμετοχικότητα και τη λογοδοσία. Χωρίς αυτές τις διασφαλίσεις, η ψηφιακή συμμετοχή μπορεί να εκσυγχρονίσει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες συμμετέχουν στην πολιτική, αλλά όχι το ποιος κατέχει την εξουσία ή πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις. Αυτό φυσικά δε