του Γιώργου Χαραλάμπους Η Ευρώπη βρίσκεται σε αναβρασμό. Η εκπαίδευση στη Γαλλία, η κατοικία στην Ισπανία, τα δίδακτρα στο Βέλγιο και οι κοινωνικές περικοπές στη Γερμανία έχουν παραγάγει παρόμοια πολιτική ενέργεια, παρότι τα αιτήματα διαφέρουν εν μέρει. Οι διαμαρτυρίες έχουν ήδη εξαπλωθεί στην Ιταλία, την Ελλάδα και την Ιρλανδία, ενώ παρατηρούνται και εκτός Ευρώπης (Χιλή, Βραζιλία). Το νέο κύμα διαμαρτυριών αναδεικνύει τρία πράγματα ταυτόχρονα. Ότι ο δρόμος αποτελεί βασικό χωρικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδύονται αντιστάσεις και κρίνονται πολιτικές μάχες, ότι σε κάθε περίπτωση λειτουργεί ως τέτοιο μέσα σε διαφορετικό εθνικό πλαίσιο με συγκεκριμένη δυναμική, αλλά παράλληλα σε διαφορετικές χώρες παρατηρούνται και παρόμοια μοτίβα. (Κα)τι γίνεται(;) Οι μαθητικές διαμαρτυρίες στη Γαλλία ξεκίνησαν πριν από περίπου δύο εβδομάδες γύρω από συγκεκριμένα λύκεια και εξαπλώθηκαν μέσω κοινωνικών δικτύων και άμεσης μίμησης από σχολείο σε σχολείο. Το γαλλικό μαθητικό κύμα διαμαρτυρίας, μαζί με γονείς και καθηγητές, έχει πλέον αποκτήσει σαφώς ευρύτερη και εθνική διάσταση. Στους μαθητές, το αρχικό επίκεντρο ήταν πολύ συγκεκριμένο και περιλάμβανε την έλλειψη εκπαιδευτικών, υπερπλήρεις τάξεις, υποβαθμισμένες σχολικές υποδομές, ελλιπείς πόρους για τα σχολεία και ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Στη συνέχεια, όμως, η κινητοποίηση διευρύνθηκε, έτσι ώστε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό ζήτημα να πυροδοτήσει τη συσσωρευμένη δυσαρέσκεια που αφορά πολύ περισσότερα πράγματα. Οι φοιτητές έχουν οργανώσει αποκλεισμούς πανεπιστημιουπόλεων και συγκεντρώσεις. Οι φοιτητικές οργανώσεις και τα συνδικάτα των εργαζομένων στον τομέα της εκπαίδευσης συνδέουν τις διαμαρτυρίες των φοιτητών με ευρύτερες διαδηλώσεις ενάντια στην υποχρηματοδότηση και τις προτεινόμενες περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες. Τα συνδικάτα έχουν προκηρύξει συντονισμένες ημέρες διαμαρτυρίας και απεργίες. Για τις 13 Οκτωβρίου προγραμματίζεται νέα μεγάλη κινητοποίηση και απεργία στην εκπαίδευση σε όλη τη χώρα, ενώ έχει ανακοινωθεί και παναπεργία για τις 5 Νοεμβρίου. Στην Ισπανία παρατηρούμε μια πολύ πιο καθαρή διαδικασία μετατροπής ενός κοινωνικού αιτήματος – της στέγασης- σε ενιαία εργατική κινητοποίηση, με το κρίσιμο βήμα να είναι η σύμπραξη των μεγάλων συνδικάτων. Το σημερινό κύμα ξεκίνησε από την κρίση πρόσβασης στη στέγη: υψηλά ενοίκια, δυσκολία αγοράς κατοικίας, εξώσεις και περιορισμένη προστασία ενοικιαστών. Ο βασικός κοινωνικός φορέας αυτή τη στιγμή είναι το Sindicato de Inquilinas e Inquilinos – το κίνημα/συνδικάτο των ενοικιαστών. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία οργανωτικά. Ο ενοικιαστής δεν κινητοποιείται μόνο ως εργαζόμενος, αλλά και ως καταναλωτής στέγης και κάτοικος μιας πόλης. Έτσι η στέγαση λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές κατηγορίες – τους νέους εργαζόμενους, τους χαμηλόμισθους, τις οικογένειες, τους ενοικιαστές, τους φοιτητές και τους ανθρώπους που αδυνατούν να αγοράσουν κατοικία. Γι’ αυτό, το ζήτημα έχει τη δυνατότητα να ξεπεράσει την παραδοσιακή διάκριση «εργασία–εργατική τάξη/εργαζόμενοι/μισθωτοί, κ.ο.κ». Αντιστρόφως, οι δύο μεγαλύτερες συνομοσπονδίες συνδικάτων της χώρας, UGT (Unión General de Trabajadoras y Trabajadores) και CCOO (Confederación Sindical de Comisiones Obreras), υπογραμμίζουν ότι το στεγαστικό πρόβλημα είναι και εργατικό. Αυτό επιτρέπει στο κίνημα να περάσει από ένα καταναλωτικό/στεγαστικό αίτημα σε ένα ευρύτερο πλέγμα ταξικών και εργασιακών αιτημάτων χωρίς να χρειάζεται να αλλάξει το αρχικό του θέμα. Το άμεσα κρίσιμο ερώτημα για την Ισπανία πλέον είναι πολύ συγκεκριμένο: αν το Sindicato de Inquilinas e Inquilinos, η CGT (Confederación General del Trabajo -η ισπανική εργατική συνομοσπονδία με σαφή αναρχοσυνδικαλιστικό προσανατολισμό), η UGT και η CCOO καταφέρουν να μετατρέψουν τις δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές σε πραγματική συμμετοχή στην 24ωρη γενική απεργία που έχουν καλέσει για τις 11 Νοεμβρίου. Σύντομα μετά, θα ακολουθήσουν οι εκλογές που έχουν προκυρηχθεί για τις 29 Νοεμβρίου. Στη Γερμανία, τα κύρια ζητήματα είναι τα κυβερνητικά σχέδια για κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, οι συντάξεις και η υγειονομική περίθαλψη, oι στρατιωτικές δαπάνες και η πιθανή υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, η πολιτική για το κλίμα και η ενέργεια, καθώς και η άνοδος της ακροδεξιάς (AfD – Alternative für Deutschland). Στη Γερμανία δεν υπάρχει ένα ενιαίο κίνημα διαμαρτυρίας. Συνδικάτα, φοιτητές, ακτιβιστές για το κλίμα, αντιπολεμικοί ακτιβιστές, αντιφασιστικές ομάδες και αριστερά πολιτικά κόμματα κινητοποιούνται γύρω από αλληλεπικαλυπτόμενα αιτήματα. Μετά την πρόσφατη εκλογική επιτυχία της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, δεκάδες χιλιάδες συμμετείχαν σε διαδηλώσεις κατά της ακροδεξιάς σε διάφορες γερμανικές πόλεις. Στις 26 Σεπτεμβρίου, η Γερμανική Συνομοσπονδία Συνδικάτων (DGB) οργάνωσε δράσεις σε 15 πόλεις, ενώ στις 9 Οκτωβρίου χιλιάδες διαδήλωσαν στο Βερολίνο κατά των προτεινόμενων αλλαγών στην πολιτική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που προωθούνται από την υπουργό Οικονομίας και Ενέργειας του χριστιανοδημοκρατικού κόμματος (CDU). Τόσο συνδικαλιστές όσο και νέοι συμμετέχουν σε κινητοποιήσεις κατά της επιστροφής της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας ή κατά των αυξήσεων στα στρατιωτικά έξοδα, όσο και στις ευρύτερες κοινωνικές αντιπαραθέσεις. Στο Βέλγιο, παρότι τις τρέχουσες διαμαρτυρίες από φοιτητές και μαθητές πυροδότησαν τα προβλήματα στην πρόσβαση στην εκπαίδευση με φόντο και τη Γαλλία, η σημερινή εικόνα έχει δύο παράλληλες διαστάσεις. Από τη μία, υπάρχει ένα ευρύ εργατικό και κοινωνικό κίνημα κατά της λιτότητας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Η κυβέρνηση «Arizona» βρίσκεται αντιμέτωπη με παρατεταμένη αντίδραση συνδικάτων και κοινωνικών οργανώσεων. Η διαμάχη αφορά το ποιος θα επωμιστεί το κόστος της δημοσιονομικής προσαρμογής και πώς θα διατηρηθούν οι κοινωνικές εγγυήσεις. Από την άλλη, έγιναν νέες μαθητικές κινητοποιήσεις στη γαλλόφωνη εκπαίδευση, με επεισόδια στη Λιέγη και τις Βρυξέλλες. Το δεύτερο μέτωπο συνδέεται με τις μεταρρυθμίσεις της Ομοσπονδίας Βαλλονίας-Βρυξελλών που εγκρίθηκαν τον περασμένο Ιούνιο και περιλαμβάνουν σχέδιο περικοπών περίπου 500 εκατομμυρίων ευρώ έως το 2029, αύξηση των πανεπιστημιακών διδάκτρων και αύξηση του εβδομαδιαίου διδακτικού ωραρίου από 20 σε 22 ώρες σε συγκεκριμένες κατηγορίες εκπαιδευτικών. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν θα εξοικονομηθούν χρήματα, αλλά ποια εκπαιδευτική λειτουργία θα χαθεί ή θα υποβαθμιστεί για να επιτευχθεί η εξοικονόμηση. Σταδιακά, τα δύο μέτωπα συγκλίνουν στον δρόμο, οι κινητοποιήσεις στο Βέλγιο έχουν πλέον πολλές θεματικές: μισθούς, συντάξεις, εργασία, δημόσιες υπηρεσίες, εκπαίδευση και κόστος ζωής. Στις 9 Οκτωβρίου έγινε γενική απεργία με μαζικές διαδηλώσεις στις Βρυξέλλες. Οι διαμαρτυρίες έχουν εξαπλωθεί σε ακόμα τρεις ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα, προγραμματίζεται ολονύκτια φοιτητική διαμαρτυρία στο Σύνταγμα στις 13 Οκτωβρίου, ενώ πρόσφατες κινητοποιήσεις περιλαμβάνουν διάφορα ζητήματα. Στην Ιταλία το νέο κύμα μαθητικού ακτιβισμού ξεκίνησε με καταλήψεις σε λύκεια στο Τορίνο και τη Ρώμη στις 5 Οκτωβρίου με το σύνθημα «Ας κάνουμε όπως στη Γαλλία». Στην Ιρλανδία, χιλιάδες φοιτητές διαδήλωσαν στο Δουβλίνο, απαιτώντας χαμηλότερα δίδακτρα, αυξημένη χρηματοδότηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και προσιτή στέγαση. Κοινά σημεία και τέρατα Ανάμεσα στις χώρες, υπάρχουν κοινά μοτίβα, που αφορούν την κοινωνική τάξη, τη γενεακή σύγκρουση, την κρίση του κράτους πρόνοιας, την
