8 Φεβρουαρίου 2024

μια μελέτη του Δημήτρη Δημητρίου Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO-International Labor Organization) έχει καθορίσει τον ελάχιστο χρόνο άδειας μητρότητας στις 14 εβδομάδες. Σε πολλές χώρες έχει εισαχθεί και ο θεσμός της άδειας πατρότητας, αφού έχει επιστημονικά πλέον αποδειχθεί ότι η γονική άδεια (όρος που καλύπτει και τους δύο γονείς) είναι επωφελής για το μεγάλωμα του παιδιού καθώς και για τη σχέση παιδιού-γονέα μέσα στην οικογένεια.  Στοιχεία του Οργανισμού για την Οικονομική Ανάπτυξη και Συνεργασία (OECD-Organization for Economic Cooperation and Development) καταδεικνύουν ότι όσο πιο μεγάλη είναι η διάρκεια της άδειας μητρότητας τόσο πιο χαμηλό είναι το ποσοστό θνησιμότητας των νηπίων. Επίσης, η άδεια μητρότητας συνδέεται με την αύξηση της γονιμότητας αλλά και την αύξηση ένταξης του γυναικείου πληθυσμού στην  αγορά εργασίας. Αυτός ο θετικός συσχετισμός (μεταξύ γενικά των κοινωνικών ωφελημάτων και εισόδου του γυναικείου πληθυσμού στην αγορά εργασίας)   παρουσιάζεται πιο δυνατός στις περιπτώσεις γυναικών με πιο χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των οποίων η απασχόληση περιορίζεται σε μη εξειδικευμένα ή ημι-ειδικευμένα επαγγέλματα που χρειάζονται λιγότερη εκπαίδευση. Σύμφωνα, όμως, με κάποιες πρόσφατες έρευνες τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ,  η εκτεταμένη περίοδος άδειας μητρότητας δυνατό να έχει αρνητικές συνέπειες τόσο στο ύψος των απολαβών όσο και στην εργοδότηση  των γυναικών. Οι μελέτες δείχνουν να μην επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό ο μισθός ή η εργοδότηση των ανδρών στην περίπτωση της άδειας πατρότητας. Παρατηρήθηκαν, όμως, περιπτώσεις όπου άντρες που αξιοποιούν πλήρως την άδεια πατρότητας (ιδιαίτερα σε χώρες που ο νόμος καθορίζει ένα σχετικά μεγάλο αριθμό εβδομάδων άδειας) υστερούν στις πιθανότητες προαγωγών σε πιο υψηλόμισθες θέσεις έναντι των συναδέλφων τους που δεν κάνουν χρήση της άδειας πατρότητας(1). Ένα  γενικότερο συμπέρασμα είναι ότι οι εργοδότες μπορεί να είναι υποχρεωμένοι να ανεχτούν τη γονική άδεια, αλλά δεν διστάζουν να παρεμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα κάποια εμπόδια ή να δημιουργούν διακρίσεις εις βάρος των υπαλλήλων  που αξιοποιούν  πλήρως τη γονική άδεια, ιδιαίτερα σε χώρες που αυτή καλύπτει μεγάλη περίοδο.   Η Ιστορική Εξέλιξη της Άδειας Μητρότητας και Πατρότητας στον Κόσμο Η Άδεια Μητρότητας στη Σοβιετική Ένωση  Ξεκινώ την ιστορική αναδρομή με την επανάσταση του 1917 και τη δημιουργία του πρώτου εργατικού κράτους στον κόσμο, γιατί αυτό το ιστορικό γεγονός δεν προκάλεσε απλώς κοσμογονικές αλλαγές στη Σοβιετική Ένωση, αλλά επηρέασε καταλυτικά τις κοινωνικές κατακτήσεις των εργαζομένων σε παγκόσμιο επίπεδο.  Λίγους μόνο μήνες μετά τη σοσιαλιστική επανάσταση, η νέα κυβέρνηση με διάταγμά της καθιέρωσε επίδομα μητρότητας στο 100% του μισθού της γυναίκας για μία περίοδο 8 εβδομάδων πριν από τη γέννα και 8 εβδομάδων μετά τη γέννα. Εννέα μήνες μετά τον τοκετό και αφού οι μητέρες επέστρεφαν στην εργασία τους,  λάμβαναν επιπρόσθετα του μισθού τους ένα επίδομα που αντιπροσώπευε το 25% μέχρι το 50% του μισθού τους. Οι ώρες εργασίας τους καθορίστηκαν στις έξι ώρες την ημέρα με 30 λεπτά διάλειμμα για θηλασμό για κάθε τρεις ώρες εργασίας.  Ήταν μια πραγματικά επαναστατική περίοδος παγκοσμίων διαστάσεων, αφού τα διάφορα διατάγματα που αφορούσαν τις γυναίκες (όπως, π.χ., την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων και τη νομιμοποίηση του πολιτικού γάμου) ενέπνευσαν τις εργατικές διεκδικήσεις στις χώρες της Δύσης, με αποτέλεσμα να αρχίζουν να καρποφορούν οι αγώνες των εργατών και να κερδίζουν διάφορα κοινωνικά ωφελήματα – με το σταγονόμετρο βέβαια και μετά από πολλές θυσίες. Οι εκτεταμένες παροχές και η εξύψωση της θέσης των γυναικών στην κοινωνία θεωρήθηκε προτεραιότητα της επανάστασης, αφού ο σκοπός ήταν η κατάργηση του θεσμού της οικογένειας ως του πυρήνα της κοινωνίας με τον τρόπο που είχε καθιερωθεί διαχρονικά και η μετάβαση σε μια νέα κοινωνία, όπου οι γυναίκες θα απελευθερώνονταν από τις πατριαρχικές δομές, τα στερεότυπα και την εκμετάλλευση και θα αντιμετωπίζονταν ως ισότιμα μέλη της κοινωνίας. Μαζί με το επίδομα μητρότητας δημιουργήθηκαν στους χώρους εργασίας βρεφοκομικοί σταθμοί, μεγάλα εστιατόρια, καθαριστήρια κ.λπ., ακριβώς για να απελευθερώσουν τις γυναίκες από τις διάφορες οικιακές εργασίες που παραδοσιακά έκαναν. Σταδιακά πολλά από τα δικαιώματα των γυναικών είτε καταργήθηκαν είτε περιορίστηκαν κατά την περίοδο της σταλινικής διακυβέρνησης, ιδιαίτερα την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού ο πόλεμος είχε καταστροφικές επιπτώσεις στην σοβιετική οικονομία. Μετά το 1950, πολλά από τα γυναικεία δικαιώματα αποκαταστάθηκαν, αλλά ποτέ δεν έφτασαν στο επίπεδο της περιόδου της επανάστασης(2).  Η Άδεια Μητρότητας/Πατρότητας στις χώρες της Καπιταλιστικής Δύσης  Ποτέ δεν ήταν εύκολα τα πράγματα για τις μητέρες στην καπιταλιστική Δύση, ιδιαίτερα για αυτές που εργάζονταν σε χειρωνακτικές εργασίες είτε στα χωράφια είτε στα εργοστάσια. Από τις απαρχές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου οι γυναίκες άρχισαν να εργάζονται μαζικά στα εργοστάσια λόγω έλλειψης εργατικών χεριών, αφού ο ανδρικός πληθυσμός ήταν κατά εκατομμύρια στα χαρακώματα της πρώτης γραμμής του πολέμου και σφαγιαζόταν για πάνω από τέσσερα χρόνια. Αναγκαστικά τα εργοστάσια, ιδιαίτερα αυτά της παραγωγής όπλων και πολεμοφοδίων,  έπρεπε να συνδυάσουν τη βιολογική αναπαραγωγή με τις όλο και αυξανόμενες ανάγκες της πολεμικής βιομηχανίας. Έτσι, άρχισαν να υιοθετούνται  διάφοροι κανονισμοί για τις εγκύους και τις λεχώνες, στις οποίες ανέθεταν  πιο ελαφριές εργασίες με κάποια διαλείμματα για τη  φροντίδα των νεογέννητων. Αναπόφευκτα η μαζική είσοδος των γυναικών στα εργοστάσια είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική ένταξή τους στα εργατικά συνδικάτα. Οι πιέσεις που δέχονταν τα συνδικάτα για να αγωνιστούν για τα δικαιώματα των εργατριών ανάγκασαν τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) τον Νοέμβριο του 1919 να προετοιμάσει τη Σύμβαση για την Προστασία της Μητρότητας. Η επικύρωση παραπέμφθηκε για ένα χρόνο αργότερα στη Διάσκεψη της ILO στην Ουάσιγκτον. Τα όργανα της ILO αρνήθηκαν να αποδεχτούν την αντιπροσώπευση των γυναικών στη Διάσκεψη παρά μόνο σαν παρατηρήτριες χωρίς δικαίωμα ψήφου. Ως αντίδραση, ακτιβίστριες από όλο τον κόσμο κατέκλυσαν τη Διάσκεψη τόσο μέσα στην αίθουσα όσο και έξω στους δρόμους. Το αποτέλεσμα των κινητοποιήσεων ήταν η επικύρωση της Σύμβασης ως βάση για διεκδίκηση από το παγκόσμιο εργατικό κίνημα απαιτώντας 12 εβδομάδες πληρωμένης άδειας μητρότητας(3). Δηλαδή τέσσερις εβδομάδες  λιγότερες από ό,τι διασφάλιζε το κεκτημένο δικαίωμα των γυναικών στη Σοβιετική Ένωση την ίδια περίπου περίοδο. Το δικαίωμα για πληρωμένη άδεια μητρότητας άρχισε να εφαρμόζεται σε μαζική κλίμακα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η νίκη του Κόκκινου Στρατού επί της ναζιστικής Γερμανίας και η ηρωική αντίσταση των παρτιζάνων, που στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν κομμουνιστές, έδωσαν έναν αέρα ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας με σοσιαλιστικό πρόσημο. Οι κυβερνήσεις της Δύσης, τρομοκρατημένες από τη δυναμική των σοσιαλιστικών ιδεών και σε μια