συλλογικές συμβάσεις εργασίας

Η ΑΤΑ αποτελεί έναν μηχανισμό αναπλήρωσης της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων η οποία μειώνεται λόγω του πληθωρισμού. Προστατεύει δηλαδή τους μισθούς από την αύξηση των τιμών και του κόστους διαβίωσης. Στην Κύπρο, κατακτήθηκε ως εργατικό δικαίωμα μέσα από τους εργατικούς αγώνες και τις γενικές απεργίες της δεκαετίας του 1940, και από το 1960 και έπειτα περιλαμβάνεται στους όρους εργοδότησης του μόνιμου προσωπικού στον δημόσιο τομέα, καθώς και σε όλες τις συλλογικές συμβάσεις στον ιδιωτικό και ευρύτερο δημόσιο τομέα. Δυστυχώς, τις τελευταίες δεκαετίες, το ποσοστό των εργαζομένων που καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις μειώνεται διαρκώς. Σήμερα μόνο το 25%-35% του ιδιωτικού τομέα δικαιούται ΑΤΑ. Το πρόβλημα εντείνεται με τη μη τήρηση των συλλογικών συμβάσεων από τους εργοδότες και με την επέκταση εναλλακτικών μορφών απασχόλησης στον δημόσιο τομέα, με συνέπεια τη μείωση του μόνιμου προσωπικού. Ιστορικά, υπήρξε αναβολή της καταβολής της ΑΤΑ για τρία χρόνια το 1974, και παγοποίηση της για πέντε χρόνια μεταξύ 2013-2018. Βάσει της μεταβατικής συμφωνίας του 2017 μεταξύ κυβέρνησης, εργατικών ομοσπονδιών και εργοδοτικών οργανώσεων, η ΑΤΑ ξεκίνησε να υπολογίζεται σε ετήσια αντί σε εξαμηνιαία βάση και να αποδίδεται στο 50%. Η μεταβατική συμφωνία έληξε το 2022 αλλά οι εργοδότες, με την ανοχή της κυβέρνησης, δεν τήρησαν τα συμφωνηθέντα περί επαναφοράς της. Επεδίωξαν μάλιστα, κατάργηση της, ενώ τα κέρδη των επιχειρήσεων είχαν αποκατασταθεί στα προ-κρίσης επίπεδα την περίοδο 2018-2020, και ενώ ο πληθωρισμός κάλπαζε και ο εργατόκοσμος έβλεπε τον μισθό του να εξανεμίζεται. Μετά από σειρά διαπραγματεύσεων και την πρώτη γενική στάση εργασίας στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας τον Γενάρη του 2023, επιτεύχθηκε νέα προσωρινή συμφωνία, με απόδοση της ΑΤΑ στο 66,7% έως το 2025. Με αρκετές συντεχνίες να δηλώνουν περιχαρείς με την συμφωνία, διασπάστηκε το σχετικά ενωμένο συνδικαλιστικό κίνημα, το οποίο απαιτούσε επαναφορά της στο 100%, αναδρομική καταβολή της για το 2023 και επέκτασή της, έτσι ώστε να καλύπτει όλο το εργατικό δυναμικό.. Αυτό το τελευταίο θα μπορούσε να επιτευχθεί, με νομική κατοχύρωση όλων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας και με ενσωμάτωση της ΑΤΑ στον κατώτατο μισθό. Tο πιο ουσιαστικό και άμεσο μέτρο όμως θα ήταν η νομική κατοχύρωση της ΑΤΑ ως όρου εργασίας όλων των συμβάσεων, ατομικών και συλλογικών. Δυστυχώς, κόντρα στις διακηρύξεις του προηγούμενου καιρού, ουδεμία συντεχνία ανέλαβε την ευθύνη να συνεχίσει τον αγώνα για επίτευξη αυτών των στόχων.