Ανακοίνωση κοινότητας αγώνα, 4.11.2025

Η εισήγηση του ευρωβουλευτή του ΔΗΣΥ Μ. Χατζηπαντέλα στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο για ανέγερση μνημείου αφιερωμένου στα θύματα της τουρκικής εισβολής του 1974, συμπεριλαμβανομένων και των αγνοουμένων, και η συζήτηση που ακολούθησε, μας φέρνει αντιμέτωπους, για ακόμη μια φορά, με:

• Την επιλεκτική αμνησία της ε/κ εθνικιστικής δεξιάς και την αυταρχική λογοκρισία της αλήθειας. Λες και δεν ιδρύθηκε η ΔΕΑ (Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους) από το 1981, σύμφωνα με στοιχεία της οποίας από το 2002-2025 έχουν ταυτοποιηθεί τα οστά 761 Ε/κ και 296 Τ/κ αγνοουμένων από το σύνολο των 1510 Ε/κ και 492 Τ/κ αγνοουμένων. Λες και δεν κατατέθηκαν συμφωνημένοι κατάλογοι και από τις δύο πλευρές ήδη από το 1997. Λες και δεν ανοίχτηκαν τάφοι και δεν κηδεύτηκαν τα οστά Τουρκοκυπρίων αγνοουμένων (π.χ., όσων σφαγιάστηκαν στα χωριά Μαράθα, Σανταλάρης και Αλόα τον Αύγουστο του 1974).

• Την αλαζονεία της να επιμένει σε αυτή την εγκληματική αμνησία τόσα χρόνια μετά, για να μπορούν οι νυν κάπηλοι να συνεχίζουν να υπάρχουν πολιτικά, όπως και οι πολιτικοί τους πρόγονοι που κράτησαν τους Ε/κ αγνοούμενους ζωντανούς για να επιβιώσουν οι ίδιοι.

• Την επιμονή να παραμείνει η ε/κ κοινότητα και η Κυπριακή Δημοκρατία εγκλωβισμένη στον ρόλο του αποκλειστικού θύματος, ώστε να μπορούν πάντα οι (κρυπτο-)εραστές της διχοτόμησης να εγκαταλείπουν τις συνομιλίες, να απορρίπτουν τα όποια σχέδια επανένωσης και να λυμαίνονται, έτσι, μόνοι την εξουσία. 

Στα πλαίσια της ίδιας συζήτησης και σε μια προσπάθεια να αντικρουστούν τα επιχειρήματα της δεξιάς, τίθεται από τους αντι-εθνικιστές το επιχείρημα ότι το θέμα των αγνοουμένων είναι ανθρωπιστικό, δεν είναι πολιτικό, και ως τέτοιο δεν πρέπει να τυγχάνει πολιτικής εκμετάλλευσης. 

Είναι αλήθεια πως τόσο στον βορρά όσον και στον νότο, η δεξιά εκμεταλλεύτηκε το ζήτημα των αγνοουμένων και, αν και με διαφορετικό τρόπο η καθεμιά, το χρησιμοποίησε/χρησιμοποιεί για να εξυπηρετήσει τις εκάστοτε πολιτικές της στρατηγικές. 

Είναι όμως το ζήτημα των αγνοουμένων (μόνο) ανθρωπιστικό και μη πολιτικό ζήτημα; H απο-πολιτικοποίηση του ζητήματος σημαίνει ότι:

• Συρρικνώνεται στο επίπεδο του ατόμου και αφαιρείται από αυτό οποιαδήποτε κοινωνική διάσταση.
• Συνεπώς περιορίζεται σε πρόβλημα που αφορά μερικές οικογένειες κι όχι σε θέμα που καλούνται να επιλύσουν συλλογικά ολόκληρες κοινότητες.
• Αποσπάται, έτσι, από το ιστορικό και πολιτικό του πλαίσιο – από τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς, την έξαρση της εθνοτικής βίας, τις διακοινοτικές συγκρούσεις, το πραξικόπημα και την εισβολή – αφήνοντας έξω από κάθε κριτική όσους ευθύνονται για τον θάνατο αυτών των ανθρώπων (και άλλων) και για τη συνεχιζόμενη διχοτόμηση της Κύπρου.
• Καθίσταται, έτσι, ακόμη πιο δύσκολη η διερεύνηση των συνθηκών θανάτου των ανθρώπων αυτών και της τύχης των οστών τους.
• Κατ’ επέκταση, επαναθυματοπιούνται τα άτομα αυτά και οι οικογένειές τους, και οι άνθρωποι στην Κύπρο παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα τραύμα που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. 
• Ενώ ο στόχος του επιχειρήματος είναι να εμποδίσει την πολιτική εκμετάλλευση του ζητήματος, η απο-πολιτικοποίησή του αφήνει όσους το εκμεταλλεύονται στο απυρόβλητο. 

Την ίδια στιγμή, τέτοιες συζητήσεις μάς φέρνουν αντιμέτωπα και με τις αδυναμίες του κινήματος της ειρήνης και της επανένωσης. Είναι τραγικό, και σε αυτό έχουμε κι εμείς μερίδιο ευθύνης, μετά από τόσα χρόνια, οι συζητήσεις να γίνονται στην ίδια περίπου βάση, λες και το 1964 και το 1974 έγιναν χθες. Είναι και δική μας αποτυχία που, μετά από τόσα χρόνια, καλούμαστε ακόμη να μιλάμε για τα βασικά, ανάμεσα στα οποία είναι και η σύσταση μιας Δικοινοτικής Επιτροπής για την Αλήθεια και τη Συμφιλίωση. Για να μπορέσουμε κάποτε οι άνθρωποι της Κύπρου να ορίσουμε το παρόν μας και να διεκδικήσουμε το μέλλον μας πέρα από το τραύμα και από αυτό που αποκαλούμε «κυπριακό πρόβλημα».