Από την Πρωτοβουλία Μισθωτών και Αυτοαπασχολούμενων Δικηγόρων*
Στις 19 Μαΐου, 2023 οι δικηγόροι της Κύπρου, στα πλαίσια μη δεσμευτικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας (γκάλοπ) κλήθηκαν να επιλέξουν μεταξύ τριών διαζευκτικών επιλογών για την τύχη του Ταμείου Συντάξεως. Επί της ουσίας, οι επιλογές ήταν δύο: Κατάργηση του Ταμείου (είτε με πλήρη διάλυση του είτε αλλαγή του χαρακτήρα του σε ταμείο προνοίας), ή διατήρηση του και αύξηση των ετήσιων εισφορών του κάθε μέλους σε 2,000-2,800 ευρώ από 480 ευρώ.
Γενικότερα η ασφάλιση, συμπεριλαμβανομένης της σύνταξης, οφείλει να έχει κοινωνικό χαρακτήρα, να είναι δημόσια και σύγχρονη, ικανή να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες του ατόμου και να είναι απαλλαγμένη από οποιαδήποτε λογική εμπορευματοποίησης. Ο καθένας από εμάς, μετά τους κόπους μιας ζωής, έχει το δικαίωμα να ζει αξιοπρεπώς κατά την διάρκεια των χρόνων συνταξιοδότησης του και σε κάθε περίπτωση αυτό δεν θα πρέπει να αποτελεί ζήτημα ατομικής ευθύνης του καθενός από εμάς ή να εξαρτάται από την καλή διαχείριση συγκεκριμένων ατόμων ή εταιρειών. Το Ταμείο Συντάξεως δικηγόρων, όπως επίσης και άλλα ασφαλιστικά και επαγγελματικά ταμεία με επικουρικό χαρακτήρα φαίνεται να αναπτύχθηκαν σε μια περίοδο, παράλληλα με την κύρια κρατική ασφάλιση, μεταξύ άλλων, λόγω του ότι η παρεχόμενη προστασία από την κύρια ασφάλιση ήταν ανεπαρκής. Σήμερα όμως το Ταμείο έχει έλλειμμα, με την ευθύνη να βαραίνει κυρίως τις εκάστοτε διοικήσεις του Ταμείου οι οποίες άφηναν άλυτα πολύ σοβαρά προβλήματα τα οποία συνδέονται με την επιβίωση του.
Eίναι γεγονός ότι το επάγγελμα μας τουλάχιστον πριν το 2000 ήταν σε διαφορετικό στάδιο εξέλιξης και η σχέση εργοδότη – εργοδοτουμένου δεν ήταν τόσο διακριτή. Δεν υπήρχαν τόσο μεγάλα γραφεία που μονοπωλούσαν την αγορά. Αντίθετα υπήρχαν πολλά μικρά γραφεία και αυτοεργοδοτούμενοι δικηγόροι και πολλές φορές οι σχέσεις μεταξύ δικηγόρων στο επάγγελμα αντιμετωπίζονταν περισσότερο σαν σχέση μαθητευόμενου – μέντορα παρά εργοδότη – εργοδοτουμένου. Τα τελευταία 20 χρόνια όμως είδαμε μια ραγδαία συγκεντροποίηση στο κλάδο μας. Μεγάλα γραφεία, συγχωνεύσεις μικρότερων και μεσαίων γραφείων, σταδιακή μείωση των μικρών συνεταιρικών γραφείων, μαζική εισδοχή νέων δικηγόρων κτλ. Αυτό αύξησε τους συναδέλφους που καλύτερα χαρακτηρίζονται ως μισθωτοί δικηγόροι, χωρίς όμως να μπορούν να εκφραστούν ακόμα ως τέτοιοι.
Περαιτέρω, είδαμε όλοι το πάρτυ που έγινε τις τελευταίες δεκαετίες, πρώτα και συνεχίζεται, με τις διοικητικές και εταιρικές υπηρεσίες, στη συνέχεια με τα χρυσά διαβατήρια κ.ο.κ. Ποιος επωφελήθηκε; Το επάγγελμα στο σύνολο; Όλοι οι συνάδελφοι συλλογικά; Όχι φυσικά. Η εργασία της πλειονότητας των δικηγόρων μεταφράστηκε σε μεγάλα κέρδη για λίγους δικηγόρους οι οποίοι είναι ιδιοκτήτες/μέτοχοι των ΔΕΠΕ. Οι εργαζόμενοι δικηγόροι, παρόλο που είδαν τα ωράρια τους να μεγαλώνουν, την πίεση της εργασίας να αυξάνετε και τους πραγματικούς τους μισθούς να μένουν στάσιμους, δεν επωφελήθηκαν πραγματικά από τα μεγάλα έσοδα και κέρδη των δικηγορικών εταιρειών.
Δυστυχώς, ο τρόπος που τέθηκε η όλη συζήτηση για το Ταμείο, δεν λαμβάνει υπόψη τις εξελίξεις στο επάγγελμα και εντέχνως συσκοτίζει ευρύτερα ζητήματα τα οποία θα πρέπει να τίθενται, όπως είναι ο χαρακτήρας της ασφάλισης αλλά και το ποιός οφείλει να πληρώσει αυτό το έλλειμα. Κάπως και χωρίς καμία συζήτηση, υπάρχει μια σιωπηλή συμφωνία, πως ο κάθε ένας από μας, ως μονάδα και άτομο, πρέπει να επωμιστεί αναλογικά το κόστος του ελλείματος.
Και εδώ είναι που κρύβεται ένα βασικό ερώτημα. Είμαστε όλοι οι δικηγόροι ίδιοι και όμοιοι; Είναι ο μισθωτός δικηγόρος ή αυτοτελώς εργαζόμενος δικηγόρος στην ίδια μοίρα και στο ίδιο καλάθι με τον ιδιοκτήτη/μέτοχο μιας μεγάλης ΔΕΠΕ; Η μετατόπιση του κόστους του ταμείου κατά κύριο λόγο στους ώμους του ατόμου στην ουσία σημαίνει την εναπόθεση του στους ώμους των εργαζόμενων. Με τις λύσεις που προωθούνται το έλλειμα θα πληρωθεί από την πίττα των μισθών (σε αντιδιαστολή με τα κέρδη) ή οι εργαζόμενοι θα απωλέσουν αυτό το ωφέλημα και θα εξαρτώνται αποκλειστικά από την μη επαρκή κρατική σύνταξη ή θα πρέπει να βγουν στην ιδιωτική αγορά ασφάλισης και να αγοράσουν παρόμοιο προϊόν το οποίο και πάλι θα πρέπει να χρηματοδοτήσουν οι ίδιοι.
Αν όμως τεθεί το ερώτημα στη βάση του ότι η ασφάλιση δεν θα πρέπει να είναι ατομική ευθύνη του καθενός τότε ανοίγει νέα συζήτηση. Πόσα είναι τα κέρδη των μεγάλων ΔΕΠΕ; Πως σχετίζονται με το κόστος και το έλλειμα στο ταμείο συντάξεως; Ποιές υπηρεσίες που προσφέρουμε ως κλάδος συγκεντρώνει τα μεγαλύτερα κέρδη για να εξετάσουμε αν ‘σηκώνει’ αύξηση των δικηγοροσήμων σε αυτές τις υπηρεσίες; Γιατί η αύξηση στις εισφορές να βαραίνει αποκλειστικά το άτομο και να μην υπάρχει υποχρεωτική συνεισφορά από τον εργοδότη (όπως άλλωστε είναι οι Κοινωνικές Ασφαλίσεις, άλλα ταμεία συντάξεως αλλά και ταμεία προνοίας ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα), λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη ότι η άσκηση του επαγγέλματος του δικηγόρου εξαρτάται από την εγγραφή του ως μέλους του Ταμείου;
Δυστυχώς, αντί να προβάλλεται το ζήτημα σε αυτή τη βάση, η συζήτηση περιορίζεται γύρω από ζητήματα που αφορούν την κακή διαχείριση, τις κακές ή ανύπαρκτες επενδύσεις της διοίκησης, στη διάκριση νεαρών – παλιών δικηγόρων, και ακόμα χειρότερα τίθεται ως ζήτημα ‘ατομικής ελευθερίας’. Εμείς απορρίπτουμε κάθε λύση η οποία προτείνεται και με την οποία καλούμαστε εμείς ως άτομα να πληρώσουμε τον ‶λογαριασμό″, είτε μέσω της αύξησης των εισφορών μας είτε μέσω της κατάργησης του ταμείου το οποίο αντανακλαστικά σημαίνει απώλεια συμπληρωματικής σύνταξης για τους παλιούς δικηγόρους και απώλεια όσων εισφορών έχουν μέχρι σήμερα καταβάλει οι μισθωτοί και αυτοαπασχολούμενοι νέοι δικηγόροι.