Οικολογία & Δικαίωμα στην Πόλη

Απέναντι σε μια ομάδα εγκληματιών λαθροθήρων φαίνεται πως βρίσκεται τις τελευταίες μέρες αντιμέτωπη η διεθνής μη-κυβερνητική οργάνωση Committee Against Bird Slaughter (CABS) στο Μαρώνι της Λάρνακας, σε ένα αγρόκτημα στον Πεντάσχοινο Ποταμό, ο οποίος θεωρείται μάλιστα ως μία από τις σημαντικότερες περιοχές προστασίας της πτηνοπανίδας στην Κύπρο. Το αγρόκτημα ανήκει στον διαβόητο “Άκα”, στα “στήματα” του οποίου, σύμφωνα με υπολογισμούς της CABS, παγιδεύονται και θανατώνονται περίπου 400-1000 πουλιά κάθε μέρα κατά τη φθινοπωρινή περίοδο της μετανάστευσης των πουλιών.  Με στόχο να αναδείξει αφενός τα συνεχιζόμενα εγκλήματα ενάντια στη φύση, και αφετέρου την ανυπαρξία του οποιουδήποτε κρατικού μηχανισμού διατεθειμένου να βάλει τέλος σε αυτό το έγκλημα κατά της άγριας ζωής, την τελευταία εβδομάδα, η CABS πραγματοποιεί την επιχείρηση “Occupy Akas”, αποκαλύπτοντας ένα από τα σημαντικότερα “στήματα αμπελοπουλιών” στην Κύπρο και μία από τις πιο επικερδείς εγκληματικές φατρίες λαθροθηρίας στο νησί. Οι ακτιβιστές της CABS, με την υποστήριξη δύο γνωστών παρουσιαστών του BBC (Chris Packham και Megan McCubbin), προβάλλουν σε άμεση μετάδοση τα “στήματα” στη φάρμα του Άκα: ηλεκτρονικές ηχομιμητικές συσκευές να “κελαηδούν”, δίχτυα να στήνονται μέσα σε γεωργικές καλλιέργειες, κουκουλοφόρους να “παντούν” (ρίχνουν μικρές πέτρες) στα δέντρα και στους θάμνους για να τρομάξουν και να οδηγήσουν τα πουλιά στα δίχτυα, επαγγελματίες παγιδευτές να μαζεύουν ανενόχλητοι τα σκοτωμένα πουλιά “με τις σίκλες”.  Οι ακτιβιστές καταγράφουν ζωντανά την παγίδευση και θανάτωση των πουλιών, αλλά  και το θράσος με το οποίο δρουν οι λαθροθήρες, απολαμβάνοντας την ανοχή της εξουσίας σε κάθε επίπεδο. Καταγράφουν επίσης την εγκληματική αδράνεια των διωκτικών αρχών, είτε πρόκειται για την αδιαφορία του Ουλαμού Πάταξης Λαθροθηρίας, είτε για την αδυναμία της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας να αντιμετωπίσουν τους μεγάλους και επαγγελματίες μαφιόζους παγιδευτές.  Το γεγονός ότι, μετά από δύο αποτυχημένες επιχειρήσεις έρευνας στο αγρόκτημα, στις 26 Σεπτεμβρίου ο Ουλαμός Πάταξης Λαθροθηρίας κατάφερε να συλλάβει επ’ αυτοφώρω τον Άκα, εντοπίζοντας ολόκληρο εξοπλισμό παγίδευσης (7 στημένα δίχτυα, 3 φυλαγμένα δίχτυα, 5 μπαταρίες αυτοκινήτου, 8 μεγάφωνα, 4 ηλεκτρονικές ηχομιμητικές συσκευές, 63 νεκρά αμπελοπούλια και 343 ζωντανά πουλιά, τα οποία απελευθερώθηκαν από τα δίχτυα και αφέθηκαν στη φύση), είναι ενδεικτικό τόσο της έκτασης του προβλήματος, όσο και της συνεισφοράς της CABS στις προσπάθειες καταπολέμησης ενός τόσο σοβαρού εγκλήματος κατά της άγριας ζωής. Η παράνομη, μη-επιλεκτική και μαζική παγίδευση, θανάτωση και εμπορία αποδημητικών ωδικών πτηνών, γνωστών ως “αμπελοπουλιών”, στην Κύπρο αποτέλεσε για δεκαετίες ένα θέμα ταμπού. Ένα δίκτυο από μεγάλους και μικρούς παγιδευτές, εστιάτορες και καταναλωτές, με πρόσχημα την παράδοση, κανονικοποίησαν ένα έγκλημα κατά της άγριας ζωής (wildlife crime). Η εγκληματική αυτή δραστηριότητα σε διεθνές επίπεδο χαρακτηρίζεται ως μια μορφή οικοκτονίας (ecocide) στον μεταναστευτικό διάδρομο (flyway) της Μεσογείου, ο οποίος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα περάσματα διέλευσης αποδημητικών άγριων πτηνών σε ολόκληρο τον κόσμο. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, σημειώνεται ότι η παγίδευση πουλιών στην Κύπρο ουσιαστικά αφορά αποκλειστικά δύο είδη: το Αμπελοπούλι, την άνοιξη και το φθινόπωρο, και την Τζίκλα τον χειμώνα. Ωστόσο, έρευνες πεδίου και επιστημονικές δημοσιεύσεις αποδεικνύουν ότι οι “παράπλευρες απώλειες” είναι κατά πολύ μεγαλύτερες, καθότι μέχρι σήμερα εντοπίστηκαν παγιδευμένα και θανατωμένα σε ξόβεργα και δίχτυα περίπου 180 από τα συνολικά 300 είδη άγριων πτηνών που έχουν καταγραφεί στην Κύπρο. Η μη-επιλεκτική φύση και η μαζική κλίμακα αυτής της εγκληματικής δραστηριότητας την καθιστούν μία από τις πιο σοβαρές μορφές εγκλήματος κατά της άγριας ζωής στη Μεσόγειο και στην Ευρώπη.   Παρότι η παγίδευση αμπελοπουλιών με ξόβεργα, δίχτυα και ηχομιμητικές συσκευές αποτελεί μια μη-επιλεκτική και μαζική μορφή θανάτωσης άγριων πτηνών και για αυτόν ακριβώς το λόγο απαγορεύεται στην Κύπρο, αλλά και διεθνώς, από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, το πρόβλημα συνεχίζει να υφίσταται ακριβώς επειδή έχει στηθεί μια βιομηχανία με τζίρο αρκετών εκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο. Με βάση στοιχεία της Υπηρεσίας Θήρας και Πανίδας, μεταξύ 2010-2015, ο συνολικός τζίρος της παράνομης παγίδευσης πουλιών ήταν περίπου 10 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Οι μεγάλοι και επαγγελματίες παγιδευτές, προερχόμενοι από τοπικά κυκλώματα της κυπριακής μαφίας, επέβαλαν έναν νόμο σιωπής, μια ομερτά, και όσα άτομα επιχειρούσαν να φέρουν στο φως της δημοσιότητας τις εγκληματικές τους ενέργειες ή έστω να μιλήσουν για το θέμα αντιμετώπιζαν πρακτικές στοχοποίησης, παρενόχλησης και εκφοβισμού.  Η εμφάνιση CABS στην Κύπρο, πριν περίπου 15 χρόνια, ξεκίνησε να δημιουργεί ρήγματα στο τείχος της σιωπής που έχτισαν οι λαθροθήρες, με την κάλυψη και ενίοτε στήριξη της πολιτείας, των τοπικών αρχών και μέρους των τοπικών κοινωνιών. Η σταθερή παρουσία της οργάνωσης στο πεδίο όλα αυτά τα χρόνια, σε συνεργασία με άλλες μη-κυβερνητικές οργανώσεις με έδρα το νησί, συνέβαλε στη μεγάλη και σημαντική μείωση των επιπέδων παγίδευσης, θανάτωσης και εμπορίας αμπελοπουλιών στην Κύπρο.  Ωστόσο, συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας από τους “Φίλους του Ξόβεργου” και άλλους “προστάτες της παράδοσης” μέχρι και προσπάθειες διάλυσης τοπικών εκλογών του τότε κυβερνώντος κόμματος το 2013 στην επαρχία Αμμοχώστου, οδήγησαν σταδιακά στη διάλυση του Ουλαμού Πάταξης Λαθροθηρίας το 2019, δίνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα ανοχής έναντι μιας τόσο σοβαρής μορφής εγκλήματος κατά της άγριας ζωής. Παρότι ο Ουλαμός Πάταξης Λαθροθηρίας ανασυστάθηκε το 2023, η δράση του έκτοτε είναι κυριολεκτικά μηδαμινή, ενόσω η CABS συνεχίζει τις προσπάθειες της όλα αυτά τα χρόνια στο πεδίο, χωρίς το κράτος να της παρέχει την παραμικρή προστασία από εγκληματικά στοιχεία. Η περίπτωση των αμπελοπουλιών αποτυπώνει αρκετά καλά σημαντικό κομμάτι της κυπριακής πραγματικότητας σε μικρογραφία: επίκληση σε μια επινοημένη παράδοση, εγκληματική κερδοσκοπία χωρίς ηθικούς περιορισμούς, διαπλοκή και συγκάλυψη, και τον ρόλο της μαφίας στη διακυβέρνηση του τόπου. Σ’ ένα νησί όπου η λαθροθηρία και η ψηφοθηρία καλά κρατούν, τουλάχιστον από το κέντρο μέχρι και την ακροδεξιά του πολιτικού άξονα.

✍️ Άφοος του Θεού Ο επικείμενος διορισμός του (τρις!) πρώην υπουργού Κώστα Καδή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί ακόμα μια ένδειξη του τρόπου με τον οποίο κυβερνά ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Δεν ξέρουμε πόσα γραμμάτια έχει να ξοφλήσει ο Χριστοδουλίδης, αλλά κάτι μας λέει ότι έχουμε ακόμα πολλά να δούμε μέχρι τον Φλεβάρη του 2028. Πέραν του τρόπου διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη όμως, αξίζει να δούμε κάτω από την επιφάνεια του προτεινόμενου διορισμού Καδή, ο οποίος διετέλεσε υπουργός σε τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις: Υγείας επί Τάσσου Παπαδόπουλου από τον Ιούλη του 2007 μέχρι τον Φλεβάρη του 2008, Παιδείας επί Νίκου Αναστασιάδη από τον Μάρτη του 2014 μέχρι τον Φλεβάρη του 2018 και Γεωργίας & Περιβάλλοντος από τον Μάρτη του 2018 μέχρι τον Φλεβάρη του 2023. Μεταξύ Φλεβάρη 2008 και Μάρτη 2014, διετέλεσε επίσης Συμπρόεδρος της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για το Περιβάλλον επί Δημήτρη Χριστόφια. Εύλογα διερωτάται κανείς τι είναι αυτό που κάνει τόσο καλά ο Καδής ώστε να καταφέρνει να παίρνει διαδοχικούς διορισμούς σε καίρια πόστα. Ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε ότι δεν είχε ανεβεί σε οποιαδήποτε κομματική ιεραρχία. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ο Καδής διορίστηκε υπουργός Παιδείας (με τις ευλογίες της εκκλησίας) από τον Αναστασιάδη όταν… το ΔΗΚΟ αποχώρησε από τη συγκυβέρνηση διαφωνώντας με την Κοινή Διακήρυξη της 11ης Φλεβάρη 2014, μεταξύ Αναστασιάδη και του τότε Τουρκοκύπριου ηγέτη, Ντερβίς Έρογλου, η οποία οδήγησε τελικά στην έναρξη συνομιλιών το 2015, όταν ανέλαβε τα ηνία της ΤΚ κοινότητας ο Μουσταφά Ακιντζί. Και ενώ ο Καδής προκάλεσε τεράστιο αναβρασμό στα δημόσια σχολεία στην τετραετία που υπηρέτησε στο υπουργείο Παιδείας, σε τέτοιο βαθμό που το καλοκαίρι του 2018 (επί Χαμπιαούρη) ζήσαμε τα μεγαλύτερα πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια στη σύγχρονη ιστορία της ελληνοκυπριακής κοινότητας, κατάφερε να παραμείνει σε υπουργικό θώκο με την επανεκλογή Αναστασιάδη τον Φλεβάρη του 2018. Η μετακίνηση Καδή στο Γεωργίας & Περιβάλλοντος τον Μάρτη του 2018 έγινε κατόπιν εντολής του τέως Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου Β’. Όπως μπορεί να θυμάστε, ήταν η περίοδος κατά την οποία η αρχιεπισκοπή πίεζε για χαλαρώσεις που θα επέτρεπαν αναπτύξεις στη χερσόνησο του Ακάμα αλλά και στη Γεροσκήπου, όπου τότε είχε κατατεθεί ένα ευφάνταστο σχέδιο για να δημιουργηθεί τεχνητό νησί από Ούγγρο «επενδυτή». Λογικά εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι πλάτες του Καδή δεν βρίσκονται σε κάποιο πολιτικό κόμμα αλλά στην αρχιεπισκοπή, για τα μάτια της οποίας όχι μόνο παρέβλεψε νομοθεσίες και κανονισμούς, αλλά έβαλε και την Κυπριακή Δημοκρατία σε μπελάδες με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην οποία ενδεχομένως θα υπηρετεί μέχρι το 2029. Επί θητείας Καδή, λοιπόν, η Επιτροπή άνοιξε σωρεία υποθέσεων παραβίασης του περιβαλλοντικού κεκτημένου ενάντια στην Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτές αφορούν τον ανεπαρκή καθορισμό του Δικτύου Natura 2000, τη μη έκδοση των αναγκαίων διαταγμάτων προστασίας και διαχείρισης των ήδη προστατευόμενων περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και τη μη υποβολή δεκάδων έργων και σχεδίων σε δέουσα εκτίμηση επιπτώσεων, γνωστή και ως ειδική οικολογική αξιολόγηση. Μάλιστα σε ορισμένα από αυτά τα επίμαχα έργα, όπως η μαρίνα Μακρόνησος στην Αγία Νάπα, ο κ. Καδής ήταν ο επικεφαλής της ομάδας μελετητών και μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου που ενέκρινε την παρέκκλιση όταν κρίθηκε ότι το συγκεκριμένο έργο θα επιφέρει σοβαρές, αρνητικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στη Ζώνη Ειδικής Προστασίας Περιοχή Αγία Θέκλα – Λιοπέτρι. Το ερώτημα που καλούνται επομένως να απαντήσουν τόσο ο Χριστοδουλίδης, όσο και ο Καδής, είναι αν ο τελευταίος θα απέχει από συνεδρίες του Κολλεγίου των Επιτρόπων κατά τις οποίες ενδεχομένως θα εξετάζονται αυτές οι παραβάσεις. Διότι η σύγκρουση συμφέροντος είναι προφανής. Και δεν θα επιτρέψουμε να περάσει απαρατήρητη.

Through the Right to Coast Tour in Iskele/Trikomo on 2 June, we had the chance to see and discuss the developments taking place at the coast and their social and environmental consequences. The visit was a grim follow-up to the Larnaca Tour. Realising the extend of the destruction and the speed with which construction proceeds, not only in Iskele/Trikomo but also in other areas both north and south of the divide, was alarming. Despite of the grimness, however, it was valuable to discuss the common concerns about the future of the coast with a group of people from diverse backgrounds that shared an understanding of the coast as a commons. It was also important to discuss about potential common paths of action (and reaction) that consider the coastline of the island as a whole and that envision alternative paths for its (and our) future. We will be following up with more actions, advocating for and defending the right to the coast! Thank you to everyone who participated and enriched the discussion!