Γράφει: Δρ Χρίστος Χατζηιωάννου
Υπάρχουν δύο σημαντικές προκείμενες που τεκμηριώνουν ένα καταπελτικό συμπέρασμα για τον «ανθρωπιστικό διάδρομο Αμάλθεια», που με σπουδή και έντονο μάρκετινγκ προωθούν ο Υπουργός Εξωτερικών, κ. Κόμπος, και ο ΠτΔ, κ. Νίκος Χριστοδουλίδης (μαζί με τις ΗΠΑ και τα ΗΑΕ). Οι εν λόγω προκείμενες τεκμηριώνουν το εξής αντιδιαισθητικό (counterintuitive) συμπέρασμα: ότι η «Αμάλθεια» κάνει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που παρουσιάζεται ότι κάνει: αντί να έχει ευεργετικές συνέπειες για την επιβίωση των Παλαιστινίων, αυξάνει τους υπαρξιακούς κινδύνους εναντίον τους, και συμβάλλει αρνητικά στην επιβίωσή τους.
Ο συλλογισμός είναι ο εξής: (1) Η «Αμάλθεια» είναι ανταγωνιστική προς τις υφιστάμενες δομές και το δίκτυο της UNRWA· (2) Η επιβίωση της UNRWA είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιβίωση των Παλαιστινίων· άρα, (3) Η «Αμάλθεια» αποτελεί (συγκεκαλυμμένη) υπαρξιακή επίθεση στους Παλαιστινίους.
Η «Αμάλθεια» είναι ανταγωνιστική προς την UNRWA
Η «Αμάλθεια» δεν είναι κυπριακής επινόησης. Είναι ίσως κυπριακής ανακίνησης (παρόλο που και αυτό ενδέχεται να μην ισχύει – αρκετά πιθανόν ο ίδιος ο Νετανιάου ή/και ο Μπάιντεν να υπέβαλαν την ιδέα στον κ. Χριστοδουλίδη). Ο θαλάσσιος διάδρομος είναι μια ιδέα που ο νυν Υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Ίζραελ Κατς, είχε ήδη προτείνει και σχεδιάσει πολύ πριν την 7η Οκτωβρίου 2023 (πριν από δέκα χρόνια, σύμφωνα με κάποιες πηγές)! Ο θαλάσσιος διάδρομος έχει συνδεθεί με διάφορους στρατηγικούς στόχους του Ισραήλ αναφορικά με τους Παλαιστινίους, και κανένας από αυτούς δεν προωθεί τα συμφέροντα του παλαιστινιακού λαού – τουναντίον. Όταν, λοιπόν, έπεσε ξανά η πρόταση στο τραπέζι (δεν έχει σημασία από ποιον – η ιδέα είναι εξάλλου ισραηλινής προέλευσης), δεν υπήρχε περίπτωση το Ισραήλ να την απορρίψει.
Η ιδέα ανακινήθηκε σε μια φάση που το Ισραήλ δέχεται ιδιαίτερες διεθνείς πιέσεις για να αυξήσει την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας ή τουλάχιστον την εικόνα ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα*. Το οργανωσιακά πιο απλό, λειτουργικό και λογικό, θα ήταν φυσικά να επιτρέψει τη χρήση υφιστάμενων δομών και δικτύων. Αυτό όμως θα σήμαινε –εκτός από την άμεση, αποτελεσματική και αυθεντική παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας- την αναβίωση της χειμαζόμενης UNRWA, την οποία το Ισραήλ προσπαθεί να καταστρέψει. Η καταστροφή της UNRWA** είναι σημαντικός μακροπρόθεσμος στόχος του Ισραήλ. Προχθές, ο ισραηλινός στρατός παρουσίασε σχέδιο για την πλήρη καταστροφή της, χωρίς να προτείνει δίκτυο που θα την υποκαταστήσει.
Το Ισραήλ επέτρεψε (ή, κατά τη δική μου υπόθεση, υποκίνησε) την ανακίνηση της ιδέας του θαλάσσιου διαδρόμου, πλειοδοτώντας άλλους ανθρωπιστικούς οργανισμούς, όπως είναι ο οργανισμός World Central Kitchen, βάζοντας επίσης στο κάδρο και κάποιες άλλες Υπηρεσίες του ΟΗΕ, και βγάζοντας την UNRWA από τη μέση. Δεν θα δείτε πουθενά την UNRWA να σχετίζεται με τον διάδρομο «Αμάλθεια». (Το γιατί το Ισραήλ έχει πρόβλημα με την UNRWA συγκεκριμένα, αλλά όχι με άλλες Υπηρεσίες του ΟΗΕ, το απαντώ παρακάτω). Φυσικά, δεν είναι μόνο το Ισραήλ που ενέπλεξε άλλους οργανισμούς εις βάρος της UNRWA, αλλά το σαμποτάρισμα της UNRWA γίνεται ταυτόχρονα και από τις ΗΠΑ (που είναι με διαφορά ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της): σε αυτό το πλαίσιο, το Κογκρέσο μόλις έχει μπλοκάρει την οικονομική ενίσχυση της UNRWA μέχρι τον Μάρτιο του 2025, και ψάχνει να δημιουργήσει εναλλακτικά δίκτυα ανθρωπιστικής βοήθειας.
Συνεπώς, το λογικό ερώτημα τού γιατί το Ισραήλ να συνεργαστεί για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω θαλάσσης, αλλά να μην επιτρέψει τη διανομή ανθρωπιστικής βοήθειας από τη στεριά, η οποία είναι πολύ πιο εύκολη, γρήγορη και οικονομικά αποδοτική, υπάρχουν (τουλάχιστον) δύο λόγοι που το απαντούν: (1) Η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω θαλάσσιου διαδρόμου είναι τόσο αργή στην ανάπτυξή της***, που επιτρέπει στο Ισραήλ αφενός να επιδείξει κάτι στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ενώ παράλληλα δίνει χρόνο στην πείνα και στην κακουχία (που προκαλεί το ίδιο το Ισραήλ) να κάνει το εγκληματικό έργο της, και (2) αφήνει έξω την UNRWA. Το δεύτερο δεν αφορά μόνο την τρέχουσα κατάσταση, αλλά ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο του Ισραήλ για τη Γάζα και τον παλαιστινιακό λαό.
Η «Αμάλθεια» είναι ανταγωνιστική προς το υφιστάμενο δίκτυο της UNRWA, και για αυτόν ακριβώς τον λόγο αρκετές ανθρωπιστικές οργανώσεις αλλά και κράτη, καθώς επίσης και ο ίδιος ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ, Τζοζέπ Μπορέλ, εναντιώθηκαν στη δημιουργία του. Όσο κι αν ο κ. Κόμπος ισχυρίζεται ότι η «Αμάλθεια» δεν είναι ανταγωνιστική προς τα υφιστάμενα δίκτυα αλλά είναι συμπληρωματική, αυτό δεν ισχύει. Στο κάτω κάτω, αυτό θα πρέπει να φανεί στην πράξη, και θα διαφανεί εκ του αποτελέσματος και από το πώς θα εργαλειοποιήσουν οι Ισραηλινοί την «Αμάλθεια» εναντίον της UNRWA. Θα μπορούσε όμως κάποιος να ρωτήσει τον κ. Κόμπο το εξής απλό: αν ο διάδρομος «Αμάλθεια» δεν είναι ανταγωνιστικός προς υφιστάμενα δίκτυα, τότε γιατί δεν προτείνει τη συμμετοχή της UNRWA;
Όπως υποδεικνύουν ειδικοί επί του θέματος, είναι αδύνατον η «Αμάλθεια» να υποκαταστήσει την οδική ανθρωπιστική βοήθεια. Αλλά ας υποθέσουμε ότι όντως δημιουργείται σύντομα ένα εξαιρετικό θαλάσσιο δίκτυο που να συνδέεται επί του πεδίου στη ξηρά με ένα νέο, μεγάλο και αποτελεσματικό δίκτυο, εφάμιλλο με αυτό της UNRWA, που θα στηρίζει τον παλαιστινιακό λαό. Αυτός ο νέος οργανισμός θα υπολείπεται κάτι πολύ σημαντικό, που η UNRWA προσφέρει, και που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ίδια την ύπαρξη και την ευημερία των Παλαιστινίων.
Η επιβίωση της UNRWA είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιβίωση των Παλαιστινίων
Η επιθυμία του Ισραήλ να καταστρέψει την UNRWA δεν είναι καινούργια -αυτό είναι καταγεγραμμένο και ευρέως γνωστό. Αυτές οι προσπάθειες έχουν βέβαια ενταθεί μετά την 7η Οκτωβρίου, με διάφορους τρόπους και μέσα. Η προσπάθεια καταστροφής της UNRWA δεν έχει απλά να κάνει με τις σχέσεις της UNRWA με τη Χαμάς και την προσπάθεια του Ισραήλ να καταστρέψει το δίκτυο της Χαμάς, όπως διατείνεται το Ισραήλ, αλλά έχει να κάνει και με σχέσεις της UNRWA με τον παλαιστινιακό λαό εν γένει, σχέσεις που υπερβαίνουν ή προηγούνται της Χαμάς, και που αφορούν βαθύτερα το παλαιστινιακό πρόβλημα και την επιβίωση του παλαιστινιακού λαού.
Όντως, αν το Ισραήλ διαλύσει την UNRWA χωρίς να βρει υποκατάστατο δίκτυο, απειλείται άμεσα η ύπαρξη των Παλαιστινίων. Όμως δεν απειλείται η ύπαρξή τους με την έννοια ότι η UNRWA φροντίζει για σίτιση, για σύστημα υγείας, και για εκπαίδευση. Το υπαρξιακό διακύβευμα είναι ακόμα μεγαλύτερο. Η UNRWA είναι συνδεδεμένη με το «δικαίωμα επιστροφής» των Παλαιστινίων προσφύγων στα σπίτια από τα οποία εκτοπίστηκαν το 1948. Η UNRWA έχει πολιτική σημασία ως μάρτυρας της Νάκμπα και ως οργανισμός με εντολή του ΟΗΕ, που είναι συνδεδεμένη με το δικαίωμα επιστροφής. Αυτό εξηγεί και το γιατί το Ισραήλ δεν το ενοχλεί να εμπλακούν άλλες Υπηρεσίες του ΟΗΕ με την «Αμάλθεια» (π.χ., το UN World Food Program, το οποίο συμμετέχει στην «Αμάλθεια»), αλλά όχι η UNRWA.
Συνεπώς, ακόμα και αν η UNRWA αντικατασταθεί από ένα εξαιρετικό νέο δίκτυο παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας, αυτό το νέο δίκτυο θα έχει αποσυνδέσει το ανθρωπιστικό έργο από το στάτους της προσφυγιάς, το οποίο εγείρει διεθνείς απαιτήσεις για προστασία αυτών των ανθρώπων, ανταποκρινόμενο στην ευαλωτότητα και στις ειδικές ανάγκες που έχουν, και που διαφυλάσσει επίσης το δικαίωμα επιστροφής. Ένα νέο ανθρωπιστικό δίκτυο που αποσυνδέει την ανθρωπιστική βοήθεια από το στάτους της προσφυγιάς, αυξάνει τους υπαρξιακούς κινδύνους του παλαιστινιακού λαού σε βάθος χρόνου, παρά την επιφανειακή εικόνα περί του αντιθέτου.
Ο διάδρομος «Αμάλθεια» αποτελεί (συγκεκαλυμμένη) υπαρξιακή επίθεση στους Παλαιστινίους
Το ζήτημα είναι προφανώς βαθύτερο και πολυπλοκότερο, από ό,τι παρουσιάστηκε εδώ σχηματικά, και από ό,τι ούτως ή άλλως επιτρέπει μια δημοσιογραφικού τύπου παρέμβαση όπως αυτήν. Παρόλα αυτά, παρόλο που ο όγκος εμπειρικών δεδομένων που μπορεί να απαιτήσει κανείς για να «κλειδώσει» η αλήθεια του συμπεράσματος, ο συλλογισμός που παρουσιάζεται, σχηματικά έστω, είναι έγκυρος. Αν όντως (1) Η «Αμάλθεια» είναι ανταγωνιστική προς τις υφιστάμενες δομές και το δίκτυο της UNRWA, και υποσκάπτει την UNRWA, και αν (2) η επιβίωση της UNRWA είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιβίωση των Παλαιστινίων με τρόπο που οτιδήποτε την υποκαταστήσει θα είναι υποδεέστερο της UNRWA, τεκμαίρεται ότι (3) η «Αμάλθεια» αποτελεί (συγκεκαλυμμένη) υπαρξιακή επίθεση στους Παλαιστινίους. Κατά τη δική μου αντίληψη, ο συλλογισμός δεν είναι μόνο έγκυρος, αλλά είναι και αληθής.
* Υπάρχει μάλιστα και η εξής «ενδιαφέρουσα σύμπτωση»: επιτεύχθηκε απότομη «πρόοδος» στην υλοποίηση του θαλάσσιου διαδρόμου αρχές του Μάρτη, μετά που η Νότια Αφρική υπέβαλε (στις 6 Μαρτίου) εκ νέου αίτημα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για κατάπαυση του πυρός λόγω της ανεπαρκούς ανθρωπιστικής βοήθειας. Στην απάντησή του το Ισραήλ, στην παράγραφο 22, αναφέρει την υλοποίηση της «Αμάλθεια», ως ακόμα ένα επιχείρημα για μη κατάπαυση του πυρός. Φυσικά, σε εκείνη τη δεδομένη στιγμή (κάτι που ακόμα ισχύει), όλη η βοήθεια της «Αμάλθεια» αφορούσε 200 τόνους βοήθειας. Ένα αμελητέο μέγεθος.
** Η UNRWA είναι η Υπηρεσία Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστινίους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή. Η UNRWA είναι με διαφορά ο πιο μεγάλος και αποτελεσματικός οργανισμός που στηρίζει τους Παλαιστινίους.
*** Μέχρι τώρα ο «Αμάλθεια» έχει καταφέρει να μεταφέρει μέσα σε δέκα μέρες μόλις το 3% της συνολικής ανθρωπιστικής βοήθειας που χρειάζεται η Γάζα για μια μέρα!