✍️ Αντώνης Χατζηκυριάκου
Η πρώτη καταγραφή της Τρόζενας ως οικισμού σε επίσημην κρατικήν απογραφήν εν το 1881 που τους Εγγλέζους. Δεν εφφανίζεται σε γνωστές απογραφές που ετύχαν συστηματικής ιστορικής ανάλυσης είτε της βενετσ̆ιάνικης (1565), είτε της οθωμανικής περιόδου (1572, 1831, 1833). Τούτον εν σημαίνει απαραίτητα ότι εν υπήρχεν κατοίκηση στην περιοχήν ποττέ· δεν είναι απίθανον να υπήρχεν κάποιος μικρός οικισμός, ο οποίος ήταν αρκετά μιτσής για να μεν καταγραφεί.
Σε ούλλες τες κατοπινές απογραφές των Εγγλέζων του πρώτου μισού του 20ού αιώνα (1891, 1901, 1911, 1921, 1931, 1946) καταγράφεται ως τσιφλίτζ̆ιν. Στη δε απογραφήν του 1946, καταγράφεται ως οικισμός συνδεδεμένος με τη γειτονική Γεροβάσα, ενώ στες κατοπινές σταματά να καταγράφεται. Που τον χάρτην του Κίτσ̆ενερ, ο οποίος ολοκληρώθηκεν το 1883, μπορούμεν να βρούμεν το ακριβές σημείον της καταγραφής του οικισμού τζ̆αι να δώσουμεν γεωγραφικές συντεταγμένες.
Το ενδιαφέρον εν ότι στην απογραφήν του 1833 η Γεροβάσα, που ήταν το γειτονικόν χωρκόν στην Τρόζεναν, ήταν αμιγώς μουσουλμανικόν. Τα ακόλουθα πρόσωπα ήταν καταγεγραμμένα ως κάτοχοι περιουσίας στο χωρκόν: Μουσταφά Χασάν, Αλί Αχμέτ, Μουσά Μπιλάλ, Χασάν Αχμέτ, Κετσ̆ετζ̆ί Χασάν Αχμέτ, Μουλλά Σουλεϊμάν Αχμέτ, Δούλος Ραμαζάν Αμπντουλάχ, Μεχμέτ Ιμπραχίμ, Ορφανά του Μεχμέτ Ιμπραχίμ, Μεχμέτ Χασάν, Καρά Χασάν Αλί, Αχμέτ Αλί, Χαλιμέ Αλί, Σελίμ, Πεϊκτσ̆έ Μουσταφά.
Οι περιουσίες των απογόνων των κατοίκων της Γεροβάσας (προς το παρόν) προστατεύκουνται που το ότι εν τουρκοκυπριακές. Πολλά απλά, οι Τουρκοκύπριοι απόγονοι μπορεί να παν στο ΕΔΑΔ τζ̆αι να εκτεθεί η Κυπριακή Δημοκρατία. Τι θα πει ο κόσμος;
Το ότι η Τρόζενα ήταν τσιφλίτζ̆ιν έσ̆ει ιδιαίτερην σημμασίαν. Με την έναρξην της οθωμανικής κυριαρχίας το 1571, σημαντικά βενετσ̆ιάνικα αγροκτήματα, όπως για παράδειγμαν τα Κούκλια, η Επισκοπή, ή το Κολόσσιν, εμετατραπήκαν σε τσιφλίτζ̆ια. Η «Ιστορία του Μακαρίτου Μάρκο», έναν τραούδιν που εξιστορούσεν τον καυκάν του Μαρκουλλή τζ̆αι του Μισέρ Γιωρκή για την θέσην του δραγομάνου της Κύπρου, αναφέρεται στη σημμασίαν των τσιφλιτζ̆ιών στην οικονομίαν της Κύπρου το 1670. Ήταν η στιγμή που εξεκίνησεν η εντατικοποίηση του διεθνούς εμπορίου, εξ ου
τζ̆αι ο ανταγωνισμός για τη διαχείρισην του αγροτικού πλεονάσματος του νησ̆ιού.
Ακόμα, όμως, η οικονομία των τσιφλιτζ̆ιών ήταν σε μιαν πρώιμην μορφήν.
Που τα τέλη του 18ου αιώνα τζ̆αι μετά, υπάρχει μια περεταίρω εντατικοποίηση της αγροτικής οικονομίας των τσιφλτιζ̆ιών για τους σκοπούς του εξαγωγικού εμπορίου. Έννεν τυχαίον το ότι ο Χατζ̆ηγιωρκάτζ̆ης έβαλεν σ̆ιέριν στο τσφλίτζ̆ιν των Κουκλιών, του Άη Δεμέτη, τζ̆αι της Αγίας Παρασσ̆ευκής στην Αγλαντζ̆ιάν. Ούτε ότι ένας άλλος Κυπραίος με ληστρικήν συμπεριφοράν, ο περιβόητος Χατζ̆ημπακκής –άλλως Στραομπακκής–, έκαμεν τους Λευκωσιάτες να διψάσουν κάπου στα 1780 για να μπόρει να ποτίζει τα τσιφλίτζ̆ια του στην Λακατάμιαν.
Όμως, ήταν που το 1830 τζ̆αι μετά που φαίνεται ότι μπορούμεν να μιλούμεν για σχέσεις αγροτικού καπιταλισμού στην Κύπρον. Η περιουσιολογική απογραφή του 1833 δείχνει ότι το 70% των γαιών που καταγράφουνται να έχουν πρόσβασην σε νερόν ανήκαν στο 1% των πιο πλουσίων.
Τα τσιφλίτζ̆ια πλέον επαίζαν έναν κεντρικόν ρόλον στην οικονομίαν της Κύπρου. Στες επόμενες δεκαετίες, εξαπλώννουνται ραγδαία τζ̆αι τροφοδοτούν με παμπάτζ̆ιν, σιτάριν, μετάξιν, κρασίν τζ̆αι τεράτσ̆ια τα βιομηχανοποιημένα
αστικά κέντρα της Ευρώπης. Αν σας κάμνουν εντύπωσην τα τεράτσ̆ια, εν επειδή οι κοκκόνες τους εχρησιμοποιούνταν στην αναπτυσσόμενην βιομηχανίαν του φιλμ στο γύρισμαν του 20ού αιώνα.
Λλίον πιο μετά, κατά τη δεκαετίαν του 1930, η κωλοσυρμαθκιά της κουφής του ναζισμού εφαίνετουν. Κάποιοι που τους Εβραίους που εθωρούσαν το Ολοκαύτωμαν να έρκεται ήρταν στην Κύπρον τζ̆αι εγοράζαν γην. Τζ̆είντην εποχήν, η κατά κεφαλήν αξία της γης που εκατείχαν οι –ούλλοι τζ̆ι ούλλοι– 75 Εβραίοι στην Κύπρον ήταν σχεδόν 500 λίρες. Η αντίστοιχη κατά κεφαλήν αξία για τους 276.573 Ελληνοκύπριους ήταν 39 λίρες τζ̆αι για τους 64.238 Τουρκοκύπριους ήταν 31 λίρες.
Κάπως έτσι, για παράδειγμαν, εγινήκαν τα περίφημα περβόλια της Ππέρτζ̆ιενας στο Βαρώσιν, μιας Τσεχοσλοβακοεβραίας που επένδυσεν στα πορτοκκάλια της Κύπρου. Τότε, διάφοροι ελληνόψυχοι εθνικόφρονες ωρύουνταν με αντισημιτικόν μένος για το κίνδυνον αφελληνισμού της Κύπρου που τους Εβραίους. Να σημειώσω ότι κατά τη διάρκειαν του μεσοπολέμου στην Κύπρον, ο ναζισμός τζ̆ι ο φασισμός ήταν κανονικοποιημένοι στον πολιτικόν λόγον· γι αυτόν υπήρχεν Φασιστικόν Κόμμαν Κύπρου, αλλά τζ̆αι το ότι ο Δήμος Λευκωσίας εθέωρησεν φυσιολογικόν να ονομάσει την κεντρικήν πλατείαν της πόλης ως «πλατεία Μεταξά». Του φασίστα του Μεταξά.
Οι επίγονοι τζ̆είνου του αντισημιτικού συρφετού σήμερα τρων τζ̆αι πίννουν που τα ισραηλίτικα λεφτά στο όνομαν της οικονομικής ανάπτυξης. Υπάρχει, όμως, μια διαφορά μεταξύ της οικονομικής ανάπτυξης του αγροτικού καπιταλισμού των τσιφλιτζ̆ιών τζ̆αι του εποικιστικού καπιταλισμού των αναπτύξεων γης: το αποτέλεσμαν του πρώτου ήταν ήταν η δημιουργία ενός δεύτερου ελληνικού κράτους στην Κύπρο· του δεύτερου, το ξιπούλημαν τούντου κράτους.
O εποικιστικός καπιταλισμός των αναπτύξεων γης θα σας φάει τζ̆ι εσάς τζ̆αι τα παιθκιά σας. Με πωλητές εσάς τους ίδιους. Ό,τι επίθετον τζ̆ι αν βάλουμεν ωμπρός που τον καπιταλισμόν, πάει πάντα σ̆ιέριν σ̆ιέριν με τον εθνικισμόν. Ο νους σας πάντα πας το κκιάριν ήταν. Με τα σ̆έρκα βουττημένα μες το γιαίμαν.