μια μελέτη του Δημήτρη Δημητρίου
Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO-International Labor Organization) έχει καθορίσει τον ελάχιστο χρόνο άδειας μητρότητας στις 14 εβδομάδες. Σε πολλές χώρες έχει εισαχθεί και ο θεσμός της άδειας πατρότητας, αφού έχει επιστημονικά πλέον αποδειχθεί ότι η γονική άδεια (όρος που καλύπτει και τους δύο γονείς) είναι επωφελής για το μεγάλωμα του παιδιού καθώς και για τη σχέση παιδιού-γονέα μέσα στην οικογένεια.
Στοιχεία του Οργανισμού για την Οικονομική Ανάπτυξη και Συνεργασία (OECD-Organization for Economic Cooperation and Development) καταδεικνύουν ότι όσο πιο μεγάλη είναι η διάρκεια της άδειας μητρότητας τόσο πιο χαμηλό είναι το ποσοστό θνησιμότητας των νηπίων. Επίσης, η άδεια μητρότητας συνδέεται με την αύξηση της γονιμότητας αλλά και την αύξηση ένταξης του γυναικείου πληθυσμού στην αγορά εργασίας. Αυτός ο θετικός συσχετισμός (μεταξύ γενικά των κοινωνικών ωφελημάτων και εισόδου του γυναικείου πληθυσμού στην αγορά εργασίας) παρουσιάζεται πιο δυνατός στις περιπτώσεις γυναικών με πιο χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των οποίων η απασχόληση περιορίζεται σε μη εξειδικευμένα ή ημι-ειδικευμένα επαγγέλματα που χρειάζονται λιγότερη εκπαίδευση. Σύμφωνα, όμως, με κάποιες πρόσφατες έρευνες τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ, η εκτεταμένη περίοδος άδειας μητρότητας δυνατό να έχει αρνητικές συνέπειες τόσο στο ύψος των απολαβών όσο και στην εργοδότηση των γυναικών. Οι μελέτες δείχνουν να μην επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό ο μισθός ή η εργοδότηση των ανδρών στην περίπτωση της άδειας πατρότητας. Παρατηρήθηκαν, όμως, περιπτώσεις όπου άντρες που αξιοποιούν πλήρως την άδεια πατρότητας (ιδιαίτερα σε χώρες που ο νόμος καθορίζει ένα σχετικά μεγάλο αριθμό εβδομάδων άδειας) υστερούν στις πιθανότητες προαγωγών σε πιο υψηλόμισθες θέσεις έναντι των συναδέλφων τους που δεν κάνουν χρήση της άδειας πατρότητας(1).
Ένα γενικότερο συμπέρασμα είναι ότι οι εργοδότες μπορεί να είναι υποχρεωμένοι να ανεχτούν τη γονική άδεια, αλλά δεν διστάζουν να παρεμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα κάποια εμπόδια ή να δημιουργούν διακρίσεις εις βάρος των υπαλλήλων που αξιοποιούν πλήρως τη γονική άδεια, ιδιαίτερα σε χώρες που αυτή καλύπτει μεγάλη περίοδο.
Η Ιστορική Εξέλιξη της Άδειας Μητρότητας και Πατρότητας στον Κόσμο
Η Άδεια Μητρότητας στη Σοβιετική Ένωση
Ξεκινώ την ιστορική αναδρομή με την επανάσταση του 1917 και τη δημιουργία του πρώτου εργατικού κράτους στον κόσμο, γιατί αυτό το ιστορικό γεγονός δεν προκάλεσε απλώς κοσμογονικές αλλαγές στη Σοβιετική Ένωση, αλλά επηρέασε καταλυτικά τις κοινωνικές κατακτήσεις των εργαζομένων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Λίγους μόνο μήνες μετά τη σοσιαλιστική επανάσταση, η νέα κυβέρνηση με διάταγμά της καθιέρωσε επίδομα μητρότητας στο 100% του μισθού της γυναίκας για μία περίοδο 8 εβδομάδων πριν από τη γέννα και 8 εβδομάδων μετά τη γέννα. Εννέα μήνες μετά τον τοκετό και αφού οι μητέρες επέστρεφαν στην εργασία τους, λάμβαναν επιπρόσθετα του μισθού τους ένα επίδομα που αντιπροσώπευε το 25% μέχρι το 50% του μισθού τους. Οι ώρες εργασίας τους καθορίστηκαν στις έξι ώρες την ημέρα με 30 λεπτά διάλειμμα για θηλασμό για κάθε τρεις ώρες εργασίας.
Ήταν μια πραγματικά επαναστατική περίοδος παγκοσμίων διαστάσεων, αφού τα διάφορα διατάγματα που αφορούσαν τις γυναίκες (όπως, π.χ., την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων και τη νομιμοποίηση του πολιτικού γάμου) ενέπνευσαν τις εργατικές διεκδικήσεις στις χώρες της Δύσης, με αποτέλεσμα να αρχίζουν να καρποφορούν οι αγώνες των εργατών και να κερδίζουν διάφορα κοινωνικά ωφελήματα – με το σταγονόμετρο βέβαια και μετά από πολλές θυσίες. Οι εκτεταμένες παροχές και η εξύψωση της θέσης των γυναικών στην κοινωνία θεωρήθηκε προτεραιότητα της επανάστασης, αφού ο σκοπός ήταν η κατάργηση του θεσμού της οικογένειας ως του πυρήνα της κοινωνίας με τον τρόπο που είχε καθιερωθεί διαχρονικά και η μετάβαση σε μια νέα κοινωνία, όπου οι γυναίκες θα απελευθερώνονταν από τις πατριαρχικές δομές, τα στερεότυπα και την εκμετάλλευση και θα αντιμετωπίζονταν ως ισότιμα μέλη της κοινωνίας. Μαζί με το επίδομα μητρότητας δημιουργήθηκαν στους χώρους εργασίας βρεφοκομικοί σταθμοί, μεγάλα εστιατόρια, καθαριστήρια κ.λπ., ακριβώς για να απελευθερώσουν τις γυναίκες από τις διάφορες οικιακές εργασίες που παραδοσιακά έκαναν. Σταδιακά πολλά από τα δικαιώματα των γυναικών είτε καταργήθηκαν είτε περιορίστηκαν κατά την περίοδο της σταλινικής διακυβέρνησης, ιδιαίτερα την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού ο πόλεμος είχε καταστροφικές επιπτώσεις στην σοβιετική οικονομία. Μετά το 1950, πολλά από τα γυναικεία δικαιώματα αποκαταστάθηκαν, αλλά ποτέ δεν έφτασαν στο επίπεδο της περιόδου της επανάστασης(2).
Η Άδεια Μητρότητας/Πατρότητας στις χώρες της Καπιταλιστικής Δύσης
Ποτέ δεν ήταν εύκολα τα πράγματα για τις μητέρες στην καπιταλιστική Δύση, ιδιαίτερα για αυτές που εργάζονταν σε χειρωνακτικές εργασίες είτε στα χωράφια είτε στα εργοστάσια. Από τις απαρχές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου οι γυναίκες άρχισαν να εργάζονται μαζικά στα εργοστάσια λόγω έλλειψης εργατικών χεριών, αφού ο ανδρικός πληθυσμός ήταν κατά εκατομμύρια στα χαρακώματα της πρώτης γραμμής του πολέμου και σφαγιαζόταν για πάνω από τέσσερα χρόνια. Αναγκαστικά τα εργοστάσια, ιδιαίτερα αυτά της παραγωγής όπλων και πολεμοφοδίων, έπρεπε να συνδυάσουν τη βιολογική αναπαραγωγή με τις όλο και αυξανόμενες ανάγκες της πολεμικής βιομηχανίας. Έτσι, άρχισαν να υιοθετούνται διάφοροι κανονισμοί για τις εγκύους και τις λεχώνες, στις οποίες ανέθεταν πιο ελαφριές εργασίες με κάποια διαλείμματα για τη φροντίδα των νεογέννητων. Αναπόφευκτα η μαζική είσοδος των γυναικών στα εργοστάσια είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική ένταξή τους στα εργατικά συνδικάτα. Οι πιέσεις που δέχονταν τα συνδικάτα για να αγωνιστούν για τα δικαιώματα των εργατριών ανάγκασαν τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) τον Νοέμβριο του 1919 να προετοιμάσει τη Σύμβαση για την Προστασία της Μητρότητας. Η επικύρωση παραπέμφθηκε για ένα χρόνο αργότερα στη Διάσκεψη της ILO στην Ουάσιγκτον. Τα όργανα της ILO αρνήθηκαν να αποδεχτούν την αντιπροσώπευση των γυναικών στη Διάσκεψη παρά μόνο σαν παρατηρήτριες χωρίς δικαίωμα ψήφου. Ως αντίδραση, ακτιβίστριες από όλο τον κόσμο κατέκλυσαν τη Διάσκεψη τόσο μέσα στην αίθουσα όσο και έξω στους δρόμους. Το αποτέλεσμα των κινητοποιήσεων ήταν η επικύρωση της Σύμβασης ως βάση για διεκδίκηση από το παγκόσμιο εργατικό κίνημα απαιτώντας 12 εβδομάδες πληρωμένης άδειας μητρότητας(3). Δηλαδή τέσσερις εβδομάδες λιγότερες από ό,τι διασφάλιζε το κεκτημένο δικαίωμα των γυναικών στη Σοβιετική Ένωση την ίδια περίπου περίοδο. Το δικαίωμα για πληρωμένη άδεια μητρότητας άρχισε να εφαρμόζεται σε μαζική κλίμακα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η νίκη του Κόκκινου Στρατού επί της ναζιστικής Γερμανίας και η ηρωική αντίσταση των παρτιζάνων, που στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν κομμουνιστές, έδωσαν έναν αέρα ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας με σοσιαλιστικό πρόσημο. Οι κυβερνήσεις της Δύσης, τρομοκρατημένες από τη δυναμική των σοσιαλιστικών ιδεών και σε μια προσπάθεια να διασώσουν το καπιταλιστικό σύστημα, άρχισαν να χορηγούν διάφορες κοινωνικές παροχές με στόχο τον κατευνασμό της εργατικής τάξης και τη διατήρηση του καπιταλιστικού οικονομικού μοντέλου. Με λίγα λόγια, ο καπιταλισμός προσαρμόστηκε στις απαιτήσεις της εποχής σε μια προσπάθεια να επιβιώσουν οι βασικές του δομές.
Μέχρι το 2018, 33 από τα 34 μέλη του OECD έχουν κατοχυρώσει το δικαίωμα πληρωμένης άδειας και στους δύο γονείς. Εξαίρεση αποτελούν οι ΗΠΑ, όπου ο νόμος Τhe U.S. Family and Medical Leave Act προνοεί 12 εβδομάδες γονική άδεια χωρίς πληρωμή, κάτι που σπανίως απολαμβάνουν οι δικαιούχοι αφού δεν θα έχουν εισόδημα κατά την περίοδο της γονικής άδειας (με εξαίρεση μερικές πολιτείες που έχουν θεσπίσει πληρωμένη άδεια). Ανά το παγκόσμιο, μόνο οι ΗΠΑ και μερικές άλλες χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου (π.χ., Papaua New Guinea, Marshall Islands, Tonga) δεν έχουν θεσμοθετήσει το δικαίωμα γονικής άδειας.
Ποιες χώρες χορηγούν σήμερα τις περισσότερες πληρωμένες μέρες γονικής άδειας
Σουηδία: μητρότητας και πατρότητας 240 μέρες.
Φινλανδία: μητρότητας και πατρότητας 164 μέρες.
Βουλγαρία: μητρότητας 410 μέρες, πατρότητας 15 μέρες.
Ισλανδία: μητρότητας και πατρότητας 120 μέρες.
Η Ελλάδα παρέχει άδεια μητρότητας 43 εβδομάδες και άδεια πατρότητας 14 μέρες.
Οι καλύτερες χώρες όσον αφορά την άδεια πατρότητας είναι: Ιαπωνία 12 μήνες, Ισλανδία 6 μήνες, Φινλανδία 164 ημέρες, Λιθουανία 3 μήνες, Ισπανία 16 εβδομάδες.
Κύπρος – Μια Γενική Ιστορική Αναδρομή των Κοινωνικών Ωφελημάτων
Το πρώτο Σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων εφαρμόστηκε το 1957 επί Αγγλοκρατίας. Ήταν ένα υποτυπώδες Σχέδιο και με πολλές ελλείψεις που περιοριζόταν στην τάξη των μισθωτών, τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα, και άφηνε έξω από το πεδίο εφαρμογής του τη μάζα των γεωργικών εργατών και όλους τους αυτοτελώς εργαζομένους. Οι ασφαλιστικοί κίνδυνοι που κάλυπτε το Σχέδιο εκείνο ήταν η ασθένεια, η ανεργία, το γήρας και ο θάνατος. Τόσο οι εισφορές όσο και οι παροχές στο Σχέδιο του 1957 καθορίστηκαν σε πάγιο, ομοιόμορφο ύψος χωρίς συσχέτιση με τους μισθωτούς και τα ημερομίσθια. Η αξία του Σχεδίου αυτού ήταν πολύ περιορισμένη, γιατί η εξαίρεση των αυτοτελώς εργαζομένων και των γεωργικών εργατών από αυτό ουσιαστικά σήμαινε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων των μέσων ηλικιών και άνω παρέμειναν χωρίς προστασία, μια και η πλειοψηφία τους απασχολούνταν στη γεωργία. Παράλληλα, το ύψος των ωφελημάτων από το Σχέδιο ήταν σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η διάκριση μεταξύ των δύο φύλων και συγκεκριμένα η διάκριση σε βάρος των γυναικών ήταν χαρακτηριστικό του Σχεδίου του 1957. Αναφέρεται ενδεικτικά ότι οι ασφαλισμένες παντρεμένες γυναίκες δεν δικαιούνταν επιδόματα ανεργίας και ασθένειας.
Με την ανακήρυξη της Δημοκρατίας, το Σχέδιο επεκτάθηκε σ’ ολόκληρο τον εργαζόμενο πληθυσμό, μισθωτούς και αυτοαπασχολούμενους, καλύπτοντας ταυτόχρονα και τα εργατικά ατυχήματα και τις επαγγελματικές ασθένειες.
Ένα νέο Σχέδιο υιοθετήθηκε τον Οκτώβριο του 1980, το οποίο βασίστηκε στις πιο κάτω πιο σημαντικές αρχές:
• Η υπαγωγή των εργαζομένων στο νέο Σχέδιο θα πρέπει να είναι καθολική, έτσι που να υπάρχει αλληλεγγύη στην κάλυψη των κοινωνικών κινδύνων που θα ασφαλίζει αυτό.
• Οι εισφορές και οι παροχές να συνδέονται άμεσα με το εισόδημα του ασφαλισμένου από την εργασία.
Επίδομα μητρότητας σήμερα
Καταβάλλεται:
(α) σε περίπτωση τοκετού, για χρονικό διάστημα δεκαοκτώ (18) συνεχόμενων εβδομάδων, που μπορεί να αρχίσει οποιαδήποτε εβδομάδα από την ένατη μέχρι και τη δεύτερη εβδομάδα πριν από την εβδομάδα του αναμενόμενου τοκετού. Σε περίπτωση απόκτησης δεύτερου παιδιού η περίοδος για την οποία έχει μια γυναίκα δικαίωμα σε επίδομα μητρότητας αυξάνεται κατά τέσσερις (4) εβδομάδες.
Σε περίπτωση απόκτησης τρίτου ή περισσότερων παιδιών αυξάνεται κατά οκτώ (8) εβδομάδες για σκοπούς φροντίδας του παιδιού. Σε περίπτωση που από τον ίδιο τοκετό γεννιούνται πέραν του ενός παιδιού η μητέρα δικαιούται επέκταση της περιόδου για την οποία έχει δικαίωμα σε επίδομα μητρότητας κατά τέσσερις (4) εβδομάδες για κάθε παιδί πέραν του ενός από τον ίδιο τοκετό.
(β) σε περίπτωση υιοθεσίας, για χρονικό διάστημα δεκαέξι (16) συνεχόμενων εβδομάδων, που αρχίζουν ευθύς αμέσως μετά την ανάληψη φροντίδας παιδιού κάτω των δώδεκα ετών.
(γ) σε περίπτωση απόκτησης παιδιού μέσω παρένθετης μητέρας για χρονικό διάστημα δεκαοκτώ (18) συνεχόμενων εβδομάδων.
(δ) σε περίπτωση παρένθετης μητέρας, για χρονικό διάστημα δεκατεσσάρων (14) συνεχόμενων εβδομάδων που μπορεί να αρχίζουν από τη δεύτερη εβδομάδα πριν από τον αναμενόμενο τοκετό. Η επέκταση του επιδόματος μητρότητας δεν εφαρμόζεται για την παρένθετη μητέρα.
Σημείωση: Για τους σκοπούς καταβολής του επιδόματος μητρότητας, εβδομάδα θεωρείται η εβδομάδα η οποία αρχίζει Δευτέρα και τελειώνει Κυριακή.
Άδεια πατρότητας
Μισθωτός εργαζόμενος δικαιούται άδεια πατρότητας δύο (2) συνεχόμενων εβδομάδων μέσα στην περίοδο που αρχίζει την εβδομάδα τοκετού ή υιοθεσίας και λήγει μετά την παρέλευση δεκαέξι (16) εβδομάδων (ουσιαστικά με τη λήξη της άδειας μητρότητας της συζύγου του).
Γονική Άδεια
Η Γονική Άδεια διαφέρει από το επίδομα μητρότητας/πατρότητας. Ο νόμος του 2012 ρυθμίζει το δικαίωμα του/της εργαζόμενου/ης γονέα να παίρνει άδεια, χωρίς απολαβές, για σκοπούς φροντίδας και ανατροφής του παιδιού και το δικαίωμα του/της εργαζόμενου/ης να παίρνει άδεια για λόγους ανωτέρας βίας που σχετίζονται με επείγοντες οικογενειακούς λόγους.
Ο νόμος τροποποιήθηκε και οι δικαιούχοι σήμερα λαμβάνουν σχετικό επίδομα. Δικαιούχοι επιδόματος γονικής άδειας είναι ασφαλισμένοι γονείς που βρίσκονται σε γονική άδεια για κάθε τέκνο μέχρι 8 χρονών, που πληρούν τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις, και:
· έχουν απασχοληθεί για περίοδο δώδεκα (12) μηνών εντός της περιόδου των είκοσι τεσσάρων (24) μηνών πριν από την ημερομηνία έναρξης της περιόδου για την οποία υποβάλλουν αίτηση για επίδομα γονικής άδειας
· έχουν συμπληρώσει έξι (6) μήνες συνεχούς απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη και
· δεν λαμβάνουν πλήρεις απολαβές από τον εργοδότη τους.
Το επίδομα γονικής άδειας καταβάλλεται για γονική άδεια που λήφθηκε μεταξύ του χρονικού διαστήματος που μεσολαβεί από τη λήξη της περιόδου κατά την οποία λαμβάνει επίδομα μητρότητας ή επίδομα πατρότητας ανάλογα μέχρι και τη συμπλήρωση του όγδοου (8ου) έτους ηλικίας του κάθε παιδιού.
Το επίδομα γονικής άδειας καταβάλλεται για συνολική περίοδο έξι (6) εβδομάδων μέχρι 01/08/2024 και οκτώ (8) εβδομάδων από 02/08/2024 στον κάθε γονέα για κάθε παιδί.
Σε περίπτωση παιδιού με αναπηρία, η διάρκεια καταβολής του επιδόματος γονικής άδειας επεκτείνεται κατά:
· Τέσσερις (4) εβδομάδες, νοουμένου ότι το παιδί έχει πιστοποιηθεί από το Σύστημα Αξιολόγησης Αναπηρίας του Τμήματος Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρία ως άτομο με σοβαρή αναπηρία ή με μέτρια νοητική αναπηρία.
· Έξι (6) εβδομάδες, νοουμένου ότι το παιδί έχει πιστοποιηθεί από το Σύστημα Αξιολόγησης Αναπηρίας του Τμήματος Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρία ως άτομο με ολική αναπηρία.
Στην περίπτωση παιδιού με αναπηρία, το επίδομα καταβάλλεται μέχρι το δέκατο όγδοο (18ο) έτος ηλικίας του.
Το επίδομα γονικής άδειας δύναται να καταβάλλεται σε δικαιούχους με ελάχιστη περίοδο μίας (1) μέρας και μέγιστη περίοδο ως ακολούθως:
· από την έναρξη ισχύος του νόμου μέχρι 31/12/2023 τρεις (3) εβδομάδες τον χρόνο
· από 01/01/2024 – 31/12/2024 τέσσερις (4) εβδομάδες τον χρόνο
· από 01/01/2025 πέντε (5) εβδομάδες τον χρόνο.
Να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα οι αυτοεργοδοτούμενοι δεν δικαιούνται γονική άδεια. Εντούτοις, με βάση τροποποιητικό νομοσχέδιο που ήδη κοινοποιήθηκε στους κοινωνικούς εταίρους για απόψεις και εισηγήσεις, οι χιλιάδες αυτοτελώς εργαζόμενοι που είναι ασφαλισμένοι στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) θα αποκτήσουν νέα δικαιώματα και επιδόματα, όπως μεταξύ άλλων το επίδομα γονικής άδειας που ισχύει και για τους μισθωτούς.
Με το νομοσχέδιο που τροποποιεί τον περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμο, οι αυτοτελώς εργαζόμενοι προβλέπεται πως θα λαμβάνουν πλέον και παροχές που καταβάλλονται λόγω εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών, κάτι που δεν ισχύει έως σήμερα.
Ασφαλιστικές προϋποθέσεις για το επίδομα μητρότητας/πατρότητας
Γενικός Κανόνας :
Α. Να έχουν περάσει από την ημέρα που καταβάλλονται εισφορές στο ΤΚΑ τουλάχιστον είκοσι έξι (26) εβδομάδες.
Β. Nα συμπληρώνονται πληρωμένες εισφορές σε τουλάχιστον 0.50 της ασφαλιστικής μονάδας. (Η κάθε ασφαλιστική μονάδα για το 2024 αντιστοιχεί περίπου στα 10472 ευρώ.)
Γ. Να συμπληρώνονται δώδεκα (12) εβδομάδες μέσα στο σχετικό έτος που αφορά την παροχή.
Σημείωση: Σχετικό έτος σημαίνει το τελευταίο έτος εισφορών πριν από το έτος παροχών που περιλαμβάνει την ημερομηνία κατά την οποία πρέπει να ικανοποιούνται οι σχετικές με την παροχή ασφαλιστικές προϋποθέσεις (δηλαδή μέχρι τις 2/7/2024 σχετικό έτος εισφορών είναι το 2022 και από 3/7/2024 σχετικό έτος εισφορών είναι το 2023).
Το ύψος του επιδόματος
Το ύψος του επιδόματος μητρότητας /πατρότητας καθορίζεται με βάση τον εβδομαδιαίο μέσο όρο των πραγματικών και εξομοιούμενων ασφαλιστέων αποδοχών της/του ασφαλισμένης/ου μέσα στο σχετικό έτος εισφορών. Το επίδομα μητρότητας/πατρότητας περιλαμβάνει βασικό επίδομα και συμπληρωματικό*. Το εβδομαδιαίο ποσό του βασικού επιδόματος είναι ίσο με το 72% της εβδομαδιαίας αξίας της ασφαλιστικής μονάδας (ή του κλάσματός της) που έχει σε πίστη της/του) η ασφαλισμένη/ος στη βασική ασφάλισή της/του κατά το σχετικό έτος εισφορών, αυξανόμενο σε 80%, 90% ή 100%, όταν η/ο) δικαιούχος έχει ένα, δύο ή τρεις εξαρτωμένους, αντίστοιχα. Το ίδιο ισχύει και στο εβδομαδιαίο ποσό του συμπληρωματικού εισοδήματος. Η/Ο ασφαλισμένη/ος δεν δικαιούται επίδομα μητρότητας /πατρότητας για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα για το οποίο λαμβάνει πλήρεις αποδοχές από τον εργοδότη της/του, και όταν λαμβάνει μόνο μέρος των αποδοχών της/του το επίδομα μειώνεται έτσι ώστε το άθροισμα του επιδόματος και των αποδοχών που λαμβάνει να μην υπερβαίνει τις πλήρεις αποδοχές της/του.
Σε γενικές γραμμές ο κανόνας είναι 72% της εβδομαδιαίας αξίας της ασφαλιστικής μονάδας (ή του κλάσματός της). Η κάθε ασφαλιστική μονάδα για το 2024 αντιστοιχεί περίπου στα 10472 ευρώ (υπάρχει σχετικός πίνακας στην ιστοσελίδα του ΤΚΑ).
*Η πρώτη από τις ασφαλιστικές μονάδες, όπως υπολογίζονται για κάθε έτος εισφορών, αποτελεί τη βασική ασφάλιση και οποιοσδήποτε αριθμός μονάδων πέραν της μιας μονάδας αποτελεί τη συμπληρωματική ασφάλιση του ασφαλισμένου.
Παραδείγματα
Παράδειγμα Α :
Αν μία εργαζόμενη είχε ασφαλισμένο εισόδημα που ισοδυναμεί με μία ασφαλιστική μονάδα (10 478 ευρώ στους 12 μήνες με σύνολο 13 μισθών), τότε έχουμε:
€10 478/52= €201,50 την εβδομάδα Χ 72% = €145,08
Παράδειγμα Β:
Αν μία εργαζόμενη είχε ασφαλισμένο εισόδημα 13000 ευρώ, τότε έχουμε:
- 13 000/10478= 1,24 μονάδες.
- 1,24 Χ 72% = 0,8928 που είναι το σύνολο των μονάδων που λαμβάνονται υπόψη για χορήγηση του επιδόματος μητρότητας.
- 0,8928 Χ 10478= 9355/52 εβδομάδες που έχει ο χρόνος = 179,90 ευρώ εβδομαδιαίο επίδομα μητρότητας.
Τι Aπαιτούμε
1. Καθολικό δικαίωμα με τρόπο που οι ανασφάλιστες μητέρες να λαμβάνουν ένα ελάχιστο ποσό ως επίδομα μητρότητας για μια περίοδο τουλάχιστον έξι μηνών.
2. Ίση μεταχείριση για τους αυτοεργοδοτούμενους για όλα τα επιδόματα/χορηγίες/κοινωνικά δικαιώματα που απορρέουν από τον Νόμο περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Σήμερα, οι αυτοεργοδοτούμενοι, ενώ πληρώνουν εισφορές στο ΤΚΑ, δεν έχουν πρόσβαση σε πολλά από τα επιδόματα που απολαμβάνουν οι μισθωτοί.
3. Το ποσό του επιδόματος μητρότητας/πατρότητας να ισοδυναμεί με το 100% του μισθού του περασμένου έτους κατά το οποίο καταβληθήκαν εισφορές, και για τους νεοεισερχόμενους με το 100% του μέσου όρου των περασμένων 3 μηνών από την ημέρα της εγκυμοσύνης. Αν αυτό έγινε εφικτό στην υποανάπτυκτη τότε Ρωσία το 1917, 107 χρόνια δηλαδή προηγουμένως, πιστεύω ότι είναι απόλυτα εφικτό να εφαρμοστεί στην ανεπτυγμένη Κύπρο του 2024.
4. Το επίδομα να μειώνεται κλιμακωτά μέχρι στο υφιστάμενο 72% για τα πολύ ψηλά εισοδήματα.
5. Ίση διάρκεια άδειας μητρότητας και πατρότητας.
6. Αναγνώριση πατρότητας με δήλωση της μητέρας σε αρμόδιο δικαστήριο, η οποία μπορεί σήμερα να επιβεβαιωθεί και με επιστημονικές μεθόδους.
7. Το επίδομα να μην είναι μικρότερο από τον κατώτατο μισθό.
8. Το επίδομα να συνεχίζει να λαμβάνεται και μετά την επιστροφή στην εργασία (τουλάχιστον για ένα από τους δύο γονείς) και να μειώνεται σταδιακά μετά τους πρώτους 3 μήνες στο 50% του ύψους του ωφελήματος, στο 25% μετά τους 6 μήνες, με συνολική διάρκεια ενός χρόνου από την πρώτη μέρα επιστροφής του γονιού στην εργασία.
9. Παραχώρηση πληρωμένης άδειας και στην περίπτωση υιοθεσίας παιδιού από άτομα του ίδιου φύλου, που να καλύπτει διαζευκτικά τους δύο γονείς με τον ίδιο τρόπο που προνοεί ο νόμος για τις υιοθεσίες.
10. Να υιοθετηθεί η πρόταση του ΑΚΕΛ για επέκταση της γονικής άδειας μέχρι το 15ο έτος του παιδιού, αντί μέχρι το 8ο έτος που ισχύει σήμερα.
Υποσημειώσεις:
1. Τhe Evolution of Maternity and Paternity Leave Policies over Five Decades. A Global Analysis Marie Hyland, Liang Shen.
2. Institute for East and Southern European Studies.
3. The Forgotten Origins of Paid Family Leave. Mona L. Siegel.